O‘ZBEKISTONDA SOLIQ INTIZOMINI BOSHQARISHNING HUQUQIY ASOSLARI

Аннотация

This thesis analyzes the issue of tax discipline management in Uzbekistan and its legal basis. The concept of tax discipline, its economic and legal content, as well as the obligations of taxpayers and the powers of tax authorities are covered within the framework of the Constitution of the Republic of Uzbekistan, the Tax Code, the Administrative and Criminal Codes. Also, digitalization processes in tax administration, control mechanisms based on risk analysis, and measures to increase tax culture are considered. The thesis also puts forward existing problems and proposals for their elimination. According to the results of the study, it is emphasized that strengthening tax discipline is an important factor in economic stability and the development of legal entrepreneurship. Keywords: tax discipline, tax administration, legal framework, Tax Code, taxpayer, tax authorities, tax policy, digitalization, fiscal control, administrative responsibility. ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ УПРАВЛЕНИЯ НАЛОГОВОЙ ДИСЦИПЛИНОЙ В УЗБЕКИСТАНЕ Аннотация. В данной диссертации анализируется вопрос управления налоговой дисциплиной в Узбекистане и его правовые основы. Понятие налоговой дисциплины, ее экономико-правовое содержание, а также обязанности налогоплательщиков и полномочия налоговых органов освещаются в рамках Конституции Республики Узбекистан, Налогового кодекса, Административного и Уголовного кодексов. Также рассматриваются процессы цифровизации в налоговом администрировании, механизмы контроля на основе анализа рисков, меры по повышению налоговой культуры. В диссертации также выдвигаются существующие проблемы и предложения по их устранению. По результатам исследования подчеркивается, что укрепление налоговой дисциплины является важным фактором экономической стабильности и развития легального предпринимательства. 248 NEW RENAISSANCE 2025 JUNE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 6 Ключевые слова: налоговая дисциплина, налоговое администрирование, правовое регулирование, Налоговый кодекс, налогоплательщик, налоговые органы, налоговая политика, цифровизация, фискальный контроль, административная ответственность. Kirish. Davlat moliyaviy siyosatining muhim tarkibiy qismi bo‘lgan soliqqa tortish tizimi har qanday mamlakat iqtisodiy barqarorligining asosiy tayanchi hisoblanadi. Ayniqsa, bozor iqtisodiyoti sharoitida faoliyat yuritayotgan O‘zbekiston Respublikasida soliqlar nafaqat byudjetni shakllantirish manbai, balki ijtimoiy tenglikni ta’minlash, iqtisodiy faoliyatni tartibga solish va tadbirkorlik muhitini rivojlantirish vositasi sifatida ham xizmat qiladi. Shu sababli soliq intizomini ta'minlash va uni samarali boshqarish masalasi dolzarb va ustuvor ahamiyat kasb etadi.Bu intizomning yuqori darajada bo‘lishi iqtisodiy barqarorlikni saqlab qolish, norasmiy iqtisodiyotning oldini olish va soliq siyosatini adolatli yuritishda muhim omil hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgan dastlabki yillardan boshlab soliq tizimini tubdan isloh qilishga alohida e’tibor qaratildi. Soliq qonunchiligi bosqichma-bosqich takomillashtirilib, 2020-yildan e’tiboran yangi tahrirdagi Soliq kodeksining amaliyotga joriy etilishi ushbu sohada huquqiy asoslarning yanada kuchayishiga xizmat qildi. Yangi kodeks xalqaro standartlar asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, soliq to‘lovchilar bilan soliq organlari o‘rtasidagi munosabatlarni shaffof, adolatli va samarali tarzda tartibga solishni ko‘zda tutadi. Bundan tashqari, mamlakatimizda so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish siyosati ham soliq boshqaruvi va intizomiga o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda. Elektron soliq tizimlari, avtomatlashtirilgan hisob-kitob mexanizmlari va onlayn nazorat vositalarining keng joriy qilinishi, soliq to‘lovchilar faoliyatining ochiqligini oshirish bilan birga, soliq intizomini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Adabiyotlar tahlili va muhokama. Soliq intizomi tushunchasi va uning boshqaruvdagi o‘rni Soliq intizomi — bu soliq to‘lovchilar tomonidan soliq qonunchiligiga qat’iy rioya qilinishi, soliqlarni o‘z vaqtida va to‘liq to‘lash, deklaratsiyalarni belgilangan muddatlarda topshirish, shuningdek, soliq organlari bilan qonuniy asosda o‘zaro munosabatlarni yuritish jarayonidir. 1 Soliq intizomining darajasi davlat byudjetining barqarorligini, fiskal siyosat samaradorligini, tadbirkorlik muhitining qonuniy asosda shakllanishini bevosita belgilab beradi. Soliq intizomini boshqarishning asosiy huquqiy manbalari O‘zbekistonda soliq intizomini boshqarishga oid huquqiy asoslar bir necha darajadagi normativ-huquqiy hujjatlar orqali mustahkamlangan: a) O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi Konstitutsiyaning 63-moddasiga ko‘ra, “Fuqarolar qonun bilan belgilangan soliqlar va yig‘imlarni to‘lashi shart. Soliq va yig‘imlar adolatli bo‘lishi hamda fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirishiga to‘sqinlik qilmasligi kerak”.2 Bu norma soliqlarni to‘lash davlat oldidagi konstitutsiyaviy majburiyat ekanini