BELBOGʻLI KURASHCHILAR MASHGʻULOT JARAYONINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA OPTIMALLASHTIRISHNING AHAMIYATI

Аннотация

This paper analyzes the role and significance of digital technologies in optimizing the training process of belbog‘li kurash (belt wrestling) athletes. The study examines methods for real-time assessment of technical indicators and individualized adjustment of training load using mobile applications, sensors, and online platforms. Such an approach enhances training efficiency, reduces the risk of injury, and accelerates recovery. Keywords: Belbog‘li kurash, digital technologies, training optimization, real-time monitoring, individual load. ЗНАЧЕНИЕ ОПТИМИЗАЦИИ ТРЕНИРОВОЧНОГО ПРОЦЕССА БОРЦОВ С ПОЯСАМИ С ПОМОЩЬЮ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ Аннотация. В данной статье анализируется значение и роль цифровых технологий в оптимизации тренировочного процесса борцов в виде «belt wrestling». Исследование рассматривает методы оценки технических показателей в реальном времени и индивидуальной корректировки тренировочной нагрузки с помощью мобильных приложений, датчиков и онлайн-платформ. Такой подход повышает эффективность тренировок, снижает риск травм и ускоряет восстановление. Ключевые слова: Belt wrestling, цифровые технологии, оптимизация тренировок, мониторинг в реальном времени, индивидуальная нагрузка. 1. Kirish 1.1. Tadqiqotning dolzarbligi Belbogʻli kurash — Markaziy Osiyo, xususan Oʻzbekiston va Qozogʻiston hududlarida anʼanaviy sport turi sifatida asrlar davomida rivojlanib kelmoqda. XXI asr sport fanlari va texnologiyalarning kesishgan nuqtasida professional va ommaviy sport turlari samaradorligini oshirish uchun ilgʻor raqamli yechimlarga murojaat qilinmoqda. Raqamli texnologiyalar (masalan, kiyiladigan sensorlar, yuqori aniqlikdagi video tahlil tizimlari, mobil va bulutli platformalar) sportchilarning jismoniy hamda texnik ko‘rsatkichlarini real-vaqt rejimida monitoring qilish, ma’lumotlarni saqlash va analitik hisobotlar tayyorlash imkonini beradi. 143 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Shu bois, belbogʻli kurash bo‘yicha ham mashg‘ulot jarayonini anʼanaviy metodlardan raqamli yondashuvlarga oʻtkazish dolzarbligini saqlab qolmoqda. 1.2. Adabiyotlar tahlili va ilmiy boʻshliq Soʻnggi yillarda global miqyosda turli sport turlari — yugurish, suzish, yengil atletika va jismoniy tayyorgarlikning boshqa turlari —da raqamli texnologiyalar samaradorligi yuzasidan koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan (Jones et al., 2022; Müller va boshq., 2023). Ushbu tadqiqotlar mashg‘ulot yuklamasini individual tarzda sozlash, jarohat xavfini kamaytirish, tiklanish jarayonini tezlashtirish va sportchining umumiy natijadorligini oshirish borasida ijobiy natijalarni koʻrsatdi. Biroq, belbogʻli kurash kabi anʼanaviy sport turlarida sensor-analitik uslublar va raqamli platformalarning tadbiq etilishi bo‘yicha ilmiy adabiyotlarda cheklangan maʼlumot mavjud. Hozirgi kunda mavjud tadqiqotlar asosan umumiyistiklal sport turlari yoki Olimpiya yo‘nalishidagi sportchilarga qaratilgan boʻlib, belbogʻli kurashning o‘ziga xos texnik, taktik va jismoniy talablari inobatga olinmagan. Shuningdek, kurash uslublarining xilma-xilligi va anʼanaviy metodlar yuqori darajada individualizatsiyaga asoslanganligi sababli, raqamli yechimlar samaradorligi va qo‘llanilish usullari bo‘yicha aniq tavsiyalar yetishmaydi. 1.3. Muammo bayoni Anʼanaviy mashg‘ulot rejimlari ko‘pincha murabbiyning tajribasiga, og‘irlik va texnik mashqlar soniga asoslanadi. Natijada sportchi yuklama balansini to‘g‘ri baholamasligi, jarohatlar va charchoqqa tezroq uchrashi mumkin. Raqamli texnologiyalar esa maʼlumotlarga asoslangan, iloji boricha individual yondashuvni taʼminlaydi: yurak urishi chastotasi, mushak faoliyati, turi va kuchlanishi kabi ko‘rsatkichlar real-vaqt rejimida kuzatiladi. Ammo belbogʻli kurashchilar uchun ayni shu texnologiyalarni moslamalari, algoritmlari va mashg‘ulot dasturiga integratsiya qilish jarayoni ilmiy jihatdan yetarli darajada tadqiq etilmagan. 1.4. Tadqiqotning maqsadi va vazifalari Ushbu maqolaning asosiy maqsadi — belbogʻli kurashchilarning mashg‘ulot jarayonini raqamli texnologiyalar yordamida optimallashtirishning ahamiyatini aniqlash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish. Buning uchun quyidagi vazifalar belgilanadi: 1. Raqamli texnologiyalar vositalarini (sensor tizimlari, videomonitoring, mobil ilovalar) belbogʻli kurash mashg‘ulotlariga tatbiq etish usullarini tahlil qilish; 2. Sportchilarning texnik ko‘rsatkichlari va fiziologik parametrlarini real-vaqt monitoring qilish imkoniyatlarini oʻrganish; 3. Olingan ma’lumotlar asosida individual trening yuklamasini shakllantirish metodikasini ishlab chiqish; 4. Raqamli yechimlar samaradorligini baholash uchun mezon va indikatorlarni aniqlash. 1.5. Tadqiqotning ilmiy va amaliy ahamiyati Tadqiqot natijalari belbogʻli kurash bo‘yicha murabbiylar, sport olimlari va texnologiya ishlab chiquvchilari uchun muhim manba boʻlib xizmat qiladi. Maqolada ishlab chiqiladigan metodik tavsiyalar yordamida mashg‘ulot samaradorligi oshadi, jarohatlar xavfi kamayadi hamda sportchilarning tiklanish jarayoni t