ZAMONAVIY MAFKURAVIY JARAYONLARNING TIZIMSHUNOSLIK ASOSLARI

Аннотация

Ushbu maqolada mafkuraviy jarayonlarning mohiyati, shakllanish omillari va ularning jamiyat hayotidagi o‘rni tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tizimli tahlil metodologiyasi asosida mafkura, ijtimoiy ong va siyosiy irodaning o‘zaro aloqasi ochib beriladi. Maqolada shuningdek, zamonaviy mafkuraviy tahdidlar va ularga qarshi immunitet shakllantirish mexanizmlari ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: Mafkura, tizimli tahlil, ijtimoiy ong, mafkuraviy immunitet, mafkuraviy tahdidlar, siyosiy ong. Mafkura inson tafakkuri va jamiyat ongining eng muhim shakllaridan biri hisoblanadi. U muayyan ijtimoiy guruh yoki jamiyatning dunyoqarashi, qadriyatlari, e’tiqodlari va maqsadlarini ifodalaydi. Shu bois mafkuraviy jarayonlarni chuqur va tizimli tahlil qilish – zamonaviy ijtimoiy-siyosiy jarayonlarni anglash va boshqarishning zaruriy sharti hisoblanadi. Mafkura – bu ijtimoiy ongning yuqori shakli bo‘lib, u jamiyatdagi turli qatlamlar, ijtimoiy institutlar va siyosiy kuchlar manfaatlarini aks ettiradi. Mafkura nafaqat tasavvur va g‘oyalarni, balki ular asosida harakatlar tizimini ham shakllantiradi. Mafkuraviy jarayonlar esa bu g‘oyalarning shakllanishi, tarqalishi va amalda namoyon bo‘lishidir. Tizimli yondashuv mafkuraviy jarayonlarni yagona tizim sifatida ko‘rib chiqishga imkon beradi. Tizim elementlari sifatida quyidagilar ajratib ko‘rsatiladi: Subyektlar (davlat, siyosiy partiyalar, fuqarolik jamiyati institutlari); Obyektlar (aholi qatlamlari, yoshlar, ta’lim muassasalari); Vositalar (ommaviy axborot vositalari, internet, ta’lim va tarbiya tizimi); Natijalar (ijtimoiy fikr, ijtimoiy harakatlar, mafkuraviy barqarorlik yoki beqarorlik); Bu yondashuv mafkuraning ijtimoiy muhitga qanday ta’sir ko‘rsatishini va unga qanday omillar ta’sir qilayotganini aniqlash imkonini beradi. Zamonaviy globallashuv sharoitida mafkuraviy tahdidlar ko‘plab shakllarda namoyon bo‘lmoqda: G‘oyaviy ekspansiya: xorijiy mafkuralarning kuch bilan singdirilishi; 138 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Madaniy assimilyatsiya: milliy qadriyatlarning yo‘qolishi; Axborot urushi: yolg‘on va manipulyativ axborot vositalari orqali ongni boshqarish; Ushbu tahdidlar ko‘pincha kuchli texnologik resurslarga ega global markazlar tomonidan olib boriladi. Mafkuraviy immunitet – bu jamiyat a’zolarining yod g‘oyalarga nisbatan mustahkam mafkuraviy pozitsiyasini ifodalovchi konsepsiyadir. U quyidagilar asosida shakllanadi: Mustahkam milliy mafkura va qadriyatlar, tanqidiy tafakkurga ega yosh avlod, tizimli ta’lim-tarbiya, axborot xavfsizligi siyosati. O‘zbekiston Respublikasida "Yangi O‘zbekiston" g‘oyasi asosida olib borilayotgan mafkuraviy islohotlar, milliy g‘oya asosida fuqarolik ongini shakllantirishga qaratilgan. Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan "Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari" tamoyili aynan mafkuraviy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan strategik yo‘nalishdir. "Yangi O‘zbekiston" g‘oyasi – bu O‘zbekiston Respublikasining yangi taraqqiyot bosqichiga kirganligini anglatadi. Bu g‘oya jamiyatning barcha sohalarida – siyosiy, iqtisodiy, huquqiy, ijtimoiy, madaniy va ma’naviy sohalarda tub islohotlarni amalga oshirishni nazarda tutadi. Prezident Shavkat Mirziyoyev bu borada shunday deydi: “Biz ‘Yangi O‘zbekiston’ni barpo etamiz degan bo‘lsak, avvalo odamlarning dunyoqarashi, hayotga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirishimiz kerak. Bu esa, eng avvalo, g‘oyaviy-mafkuraviy sohada islohotlarni amalga oshirishni talab etadi.” Asosiy yo‘nalishlari: Huquqiy demokratik davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini barpo etish; Inson qadri, erki va sha’ni ustuvor bo‘lgan ijtimoiy muhitni yaratish; Yangi avlodni vatanparvarlik, milliy g‘urur va tarixiy xotira asosida tarbiyalash; Yangi mafkuraviy yondashuvlar orqali jamiyatda mafkuraviy immunitetni kuchaytirish. Xulosa: Mafkuraviy jarayonlarni tizimli tahlil qilish, ularning jamiyat hayotidagi o‘rnini chuqur anglash va yot g‘oyalarga nisbatan mustahkam immunitet shakllantirish bugungi globallashuv davrida strategik ahamiyatga ega. Har bir ijtimoiy institut va shaxs bu borada mas’uliyatni his etmog‘i zarur. ugungi globallashuv va axborot oqimlari shiddat bilan ortib borayotgan davrda mafkuraviy jarayonlarni tizimli tahlil qilish, ularning mohiyatini chuqur anglash har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Chunki jamiyatning 139 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference mafkuraviy barqarorligi — bu uning ichki totuvligi, ma’naviy birdamligi va milliy manfaatlarini himoya qilishda eng muhim poydevordir. Yurtimizda olib borilayotgan “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi va “Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari” tamoyili aynan shu maqsadlarga xizmat qiladi. Ular fuqarolar, ayniqsa, yosh avlodning ongida milliy o‘zlikni anglash, tarixiy xotirani asrash, vatanparvarlik tuyg‘usini kuchaytirishga xizmat qilmoqda. Shu orqali fuqarolik jamiyati, milliy birlik va barqarorlik asos