ZAMONAVIY PEDAGOGIKADA NIZOLARNI BARTARAF ETISHNING SAMARALI USULLARI

Аннотация

В данной работе проанализирована актуальность и значение урегулирования конфликтов в современной педагогике. Освещены основные виды конфликтов, возникающих в образовательных учреждениях, их причины и психолого-педагогические факторы. Рассмотрены современные методы разрешения конфликтов, такие как медиация, культура общения, эмоциональный интеллект и инклюзивный подход. Kalit so‘zlar: Zamonaviy pedagogika, nizo, mediatsiya, muloqot madaniyati, ta’limda konflikt, emotsional intellekt, inklyuziv yondashuv, pedagogik munosabatlar, psixologik xizmat, o‘quvchi-o‘qituvchi munosabati. Ключевые слова: Современная педагогика, конфликт, медиация, культура общения, конфликт в образовании, эмоциональный интеллект, инклюзивный подход, педагогические взаимоотношения, психологическая служба, взаимоотношения ученик–учитель. Hozirgi kunda ta’lim muassasalari nafaqat bilim berish, balki fuqarolik fazilatlarini shakllantirish, madaniy muloqot, bag‘rikenglik, tinglash va tushunish madaniyatini singdirish vazifasini ham bajarmoqda. Bunday muhitda turli sabablarga ko‘ra yuzaga keluvchi nizolar — ta’lim sifatini pasaytiradigan va ijtimoiy-pedagogik muhitni izdan chiqaradigan omillardandir. Shu bois, zamonaviy pedagogikada nizolarni barvaqt aniqlash, tahlil qilish va samarali tarzda bartaraf etish uchun ilmiy yondashuv talab qilinadi. 1. Nizolarning turlari va sabablari Nizolar ta’lim jarayonida turli shakllarda namoyon bo‘ladi: o‘quvchi-o‘qituvchi, o‘qituvchi-ota-ona, 129 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference o‘quvchi-o‘quvchi, o‘qituvchi-o‘qituvchi o‘rtasida. axborot yetishmasligi va boshqalar. nizolarning asosiy sabablari qatoriga quyidagilar kiradi: psixologik zo‘riqish, resurslarning yetishmasligi, adolatsizlik hissi, samarasiz muloqot, 2. Nizolarning kelib chiqish sabablari – Emotsional zo‘riqish, stress, professional yong‘in (burnout) – Axborot yetishmasligi, noto‘g‘ri va ta’sirchan muloqot – Qaror qabul qilish jarayonida shaffoflikning yo‘qligi – Hurmatsizlik va befarqlik muhiti – Sotsial, madaniy yoki ma’naviy farqlar 3. Zamonaviy yondashuvlar Nizolarni hal etishda quyidagi zamonaviy pedagogik mexanizmlar samarali hisoblanadi: 2.1. Mediatsiya uslubi Mediatsiya — bu betaraf vositachi yordamida ikki tomon o‘rtasidagi kelishmovchilikni muzokaralar orqali hal etish jarayonidir. 2.2. Emotsional intellekt va psixologik savodxonlik O‘qituvchi va o‘quvchilarda hissiyotlarni boshqarish, to‘g‘ri muloqot qilish va yosh toifasiga mos yondashuv rivojlantiriladi. 2.3. Inklyuziv yondashuv Har bir o‘quvchining individual ehtiyojlarini inobatga olgan holda muammolarga yondashish, ayniqsa ehtiyojli bolalarga nisbatan. 2.4. Muloqot madaniyati va "Men-xabarlari" Faol tinglash va muloqotda shaxsiy hissiyatlarni notanqidiy shaklda ifoda etish — nizolarni keskinlashtirmasdan hal qilishga yordam beradi. 4. Amaliy tajriba va xalqaro modellar Finlyandiya ta’lim tizimida “Restorative practice” (yarashtiruvchi yondashuv) keng joriy etilgan. Singapur maktablarida “Peer mediation” orqali o‘quvchilar o‘zaro nizolarni mustaqil hal qilishni o‘rganadilar. O‘zbekistonda ta’lim muassasalarida psixologik xizmatlar kengaytirilmoqda, maktablarda “Muvaffaqiyatli aloqa” mashg‘ulotlari o‘tkazilyapti. Xulosa 130 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Nizolarni samarali boshqarish va hal etish zamonaviy pedagogikaning asosiy vazifalaridan biridir. Buning uchun pedagoglarning muloqot madaniyati, emotsional salohiyati, psixologik savodxonligi yuqori bo‘lishi kerak. Shu bilan birga, maktablarda psixologik xizmatlar va profilaktika mexanizmlari rivojlantirilishi zarur. Ta’lim muassasasida tinch, salbiy tuyg‘usiz muhit faqat bilim sifatini emas, balki umumiy ijtimoiy iqlimni ham yaxshilaydi.. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Berdiev, Q. (2021). Pedagogik konfliktlar va ularni bartaraf etish yo‘llari. Toshkent: TDPU nashriyoti. 2. Yunusova, D.Sh. (2020). “Mediatsiya va ta’limdagi konfliklarni hal etish usullari”, Pedagogik mahorat jurnali, №2, 45–50-betlar. 3. Marupov, A.A. (2019). Maktabda pedagogik munosabatlar psixologiyasi. Samarqand: SamDU. 4. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi (2023). “Maktabda psixologik xizmat faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha dastur”. 131