O‘ZBEKISTON SSRDA SOG‘LIQNI SAQLASH DAVLAT SIYOSATI VA TIBBIYOT KADRLARINI TAYYORLASHNING TIZIMLI MUAMMOLARI VA ULARNI HAL QILISHGA URINISHLAR (1950-1970 -YILLAR)

Аннотация

Ushbu maqolada 1950-1970-yillarda Oʻzbekiston SSRda sogʻliqni saqlash sohasidagi davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish hamda sogʻliqni saqlash tizimining kengayishi yoritilgan. Arxiv ma'lumotlari, siyosat ko'rsatmalari va statistik ma'lumotlarga tayangan holda, u Sovet hukumati sog'liqni saqlashning universal imkoniyatlarini o'rnatishga intilgan siyosiy va institutsional mexanizmlarni o'rganadi. Bundan tashqari, u sog'liqni saqlash muammolarini hal qilish va respublika bo'ylab uzoq muddatli tibbiyot rivojlanishini shakllantirishda davlatning strategik rolini muhokama qiladi. 1950-yillardan 70-yillargacha Oʻzbekiston SSR sogʻliqni saqlash tizimida tibbiyot kadrlarini tayyorlashda yuzaga kelgan tizimli muammolar tahlil qilinadi. Maqolada yangi tibbiyot muassasalarini barpo etish, kasb-hunar tibbiyot maktablarini joriy etish va uzluksiz malaka oshirish dasturlari kabi bu qiyinchiliklarni yengib o‘tishga uringan sovet va respublika darajasidagi strategiyalar ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so'zlar: sog'liqni saqlash infratuzilmasi, tibbiy ta'lim, universal foydalanish, sog'liqni saqlashni boshqarish, tibbiyot ta'limi, ishchi kuchini rivojlantirish, qishloq sog'liqni saqlash, Sovet kadrlar tayyorlash siyosati, sog'liqni saqlash xodimlari Ikkinchi jahon urushidan keyingi davr Sovet Ittifoqining sog'liqni saqlash siyosatida muhim bosqich bo'ldi, chunki hukumat butun SSSRda yagona, davlat tomonidan nazorat qilinadigan sog'liqni saqlash tizimini mustahkamlashga harakat qildi. Oʻzbekiston SSRda 1950-1970-yillar Sovet Ittifoqining ijtimoiy farovonlik boʻyicha mafkuraviy majburiyatlari sogʻliqni saqlash sohasidagi jiddiy tashabbuslarga aylantirilgan hal qiluvchi oʻn yilliklar boʻldi. Ushbu sa'y- harakatlar kasalliklarni kamaytirish, umr ko'rish davomiyligini uzaytirish va davlat tomonidan moliyalashtiriladigan infratuzilma, markazlashtirilgan rejalashtirish va tez kengayib borayotgan sog'liqni saqlash ishchi kuchi orqali tibbiy yordamdan teng foydalanishni ta'minlashga qaratilgan edi. Davlat sog'liqni saqlash siyosatining maqsadlari. Bu davrda Sovet sog'liqni saqlash siyosati universalizm, davlat mas'uliyati va ijtimoiy tenglik kabi 53 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference marksistik-leninistik tamoyillarga asoslangan edi. O‘zbekiston SSR Sog‘liqni saqlash vazirligi SSSR Sog‘liqni saqlash vazirligining ko‘rsatmalariga asosan markazlashtirilgan besh yillik rejalarni amalga oshirdi, ular quyidagilarga qaratilgan:  Yangi kasalxonalar va klinikalar qurish va jihozlash,  Feldsher-akusherlik punktlari (FAP) orqali qishloq tibbiy yordamini kengaytirish;  Epidemiologik nazorat va gigiyena kampaniyalarini targ'ib qilish,  O'qitilgan shifokorlar va o'rta bo'g'in tibbiyot xodimlari sonini ko'paytirish,  Barcha fuqarolarga bepul tibbiy yordam ko'rsatishni ta'minlash. Bu maqsadlar davlat tomonidan moliyalashtirish va mafkuraviy yordam, sog'liqni saqlashni sotsialistik taraqqiyotning asosiy tayanchi sifatida belgilash bilan qo'llab-quvvatlandi. O‘zbekistonda davolash muassasalarini ochish rejasini oshirib bajarishga harakat qilinsada, davolash o‘rinlarini aholi jon boshiga to‘g‘ri kelishi Ittifoq ko‘rsatkichlari bilan taqqoslaganda o‘rtada juda katta farq borligi ma’lum bo‘ldi. Masalan, 1940 yil Ittifoqda har 10 000 aholiga 41 ta davolash o‘rin to‘g‘ri kelsa , 1990 yil bu 132,9 ta bo‘ldi. O‘zbekistonda bu 32 tadan 123,1 taga ortdi. Ittifoqda shifoxona muassasalari soni ham yildan yilga ko‘paytirildi. Masalan, 1940 yili mamlakatda 13472 shifoxona faoliyat olib borgan bo‘lsa, 1956 yilga kelib ular soni 24 105 bo‘ldi. O‘zbekistonda shu yillarga talluqli ravishda bu turdagi davolash maskanlari soni 368 tadan,773 taga ko‘paydi. Sog‘liqni saqlash ishiga ajratilgan mablag‘lar ko‘p hollarda to‘la o‘zlashtirilmay qolib ketdi. Masalan, O‘zbekistonda 1946 yil sog‘liqni saqlash sohasiga ajratilgan mablag‘ning 13 million rubldan ko‘prog‘i foydalanmasdan qoldi. Umuman respublika bo‘yicha sog‘liqni saqlash sohasi kapital qo‘rilish rejalari doimiy ravishda bajarilmadi. 1949 yilning 8 oyida sog‘liqni saqlash muassasalari kapital qurilishi rejasi faqat 47 foizga bajarildi. Bu davrda jami 51 ta ob’yektni qurilishi boshlanishi rejalashtirilib, amalda faqat 32 ta ob’yektda ish boshlandi. Ushbu holat hisobga olinib, 1949 yil 23 sentyabrda O‘zSSR Ministrlar Sovetining O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash ministrligi kapital qurilish ishlarining borishidagi qoniqarsiz ahvol to‘g‘risidagi qarori e’lon qilindi. 1950-yillarning boshidan Oʻzbekiston SSRda tibbiyot muassasalarining soni va quvvati keskin oshdi. Shaharlarda ixtisoslashtirilgan shifoxonalar (masalan, pediatriya, akusherlik, yuqumli kasalliklar uchun) qurilgan bo'lsa, qishloq joylarida ko'chma poliklinikalar va FAPlar qurilgan. 1970-yilga kelib, 54 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference respublikada umumiy kasalxona yotoqlari soni 1950-yilga nisbatan ikki baravar koʻpaydi.Shuningdek, investitsiyalar laboratoriya binolar