FUTBOL BILAN PROFESSIONAL SHUG‘ULLANADIGAN BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI RIVOJLANISHIGA QO‘YILADIGAN GIGIYENIK TALABLAR

Аннотация

Ushbu maqolada maktab yoshidagi futbolchilarni gigiyenik tarbiyalash masalasi har tomonlama tahlil qilinadi. Bolalar va o‘smirlar sportida, xususan futbolda, jismoniy faollikning yuqori darajada bo‘lishi bola organizmiga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi uchun to‘g‘ri gigiyenik tarbiya juda muhim ahamiyat kasb etadi. Maktab yoshi inson hayotida jismoniy, ruhiy va psixologik rivojlanishning eng faol davri bo‘lib, bu bosqichda to‘g‘ri shakllangan gigiyena ko‘nikmalari nafaqat sog‘lom turmush tarzini yuritish, balki sportda yuqori natijalarga erishishga ham xizmat qiladi. Maqolada futbol bilan shug‘ullanuvchi yoshlar uchun jismoniy mashqlardan oldin va keyin bajarilishi lozim bo‘lgan gigiyenik talablar, sport formalari va poyabzallarining tozaligi, to‘g‘ri ovqatlanish, mashg‘ulot va dam olish rejimlari, shuningdek, shaxsiy gigiyena (qo‘l yuvish, dush qabul qilish, tish tozaligi va h.k.) kabi omillar batafsil yoritilgan. Shu bilan birga, futbolchilarni kasalliklardan muhofaza qilish, ayniqsa, infeksion va shamollash bilan bog‘liq xastaliklarning oldini olish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ham beriladi. Maqolada murabbiy, ota-ona va maktab mutaxassislarining futbolchi bolalarda sog‘lom hayot tarzini shakllantirishdagi roli alohida o‘rin tutadi. Gigiyenik tarbiya nafaqat sog‘liqni saqlash, balki bolalarning o‘zini o‘zi nazorat qilish, shaxsiy intizom va mas’uliyat tuyg‘usini oshirishga ham xizmat qiladi. Shu boisdan, mazkur maqolada berilgan nazariy ma’lumotlar va amaliy tavsiyalar futbol to‘garaklari, sport maktablari hamda umumta’lim muassasalarida samarali foydalanilishi mumkin. Kalit so‘zlar: futbol, gigiyenik tarbiya, jismoniy mashqlar, shaxsiy gigiyena qoidalari, badantarbiya, jismoniy rivojlanish Annotatsiya V dannoy statye vsestoronne rassmatrivayetsya vopros gigiyenicheskogo vospitaniya shkolnikov, zanimayuщixsya futbolom. V detsko-yunosheskom sporte, osobenno v futbole, vыsokaya fizicheskaya aktivnost trebuyet soblyudeniya pravilnыx gigiyenicheskix norm, chtobы predotvratit vozmojnoye negativnoye vliyaniye na organizm rebyonka. Shkolnыy vozrast — eto period 121 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК aktivnogo fizicheskogo, psixicheskogo i psixologicheskogo razvitiya, i sformirovannыye v eto vremya navыki lichnoy gigiyenы sposobstvuyut ne tolko vedeniyu zdorovogo obraza jizni, no i dostijeniyu vыsokix rezultatov v sporte. V statye podrobno izlojenы gigiyenicheskiye trebovaniya, kotorыx doljnы priderjivatsya yunыye futbolistы do i posle trenirovok, vklyuchaya chistotu sportivnoy odejdы i obuvi, pravilnoye pitaniye, rejim truda i otdыxa, a takje soblyudeniye lichnoy gigiyenы (mыtyo ruk, prinyatiye dusha, uxod za zubami i t.d.). Takje danы prakticheskiye rekomendasii po profilaktike zabolevaniy, v osobennosti infeksionnыx i prostudnыx. Osoboye vnimaniye udelyayetsya roli trenera, roditeley i pedagogov v formirovanii u yunыx futbolistov navыkov zdorovogo obraza jizni. Gigiyenicheskoye vospitaniye sposobstvuyet ne tolko ukrepleniyu zdorovya, no i razvitiyu samodissiplinы, chuvstva otvetstvennosti i umeniya kontrolirovat svoyo povedeniye. Izlojennыye v statye teoreticheskiye polojeniya i prakticheskiye sovetы mogut bыt effektivno ispolzovanы v futbolnыx seksiyax, sportivnыx shkolax i obщyeobrazovatelnыx uchrejdeniyax. Klyuchevыye slova: futbol, gigiyenicheskoye vospitaniye, fizicheskiye uprajneniye, pravila lichnoy gigiyenы, fizicheskoye vospitaniye Futbol – jismoniy tarbiyaning eng ommaviy va mashhur turlaridan biri bo‘lib, bolalarning jismoniy va ma’naviy rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari futbol bilan shug‘ullanganda, ularning organizmlari hali to‘liq rivojlanmagan bo‘lib, sog‘lom o‘sish va sport mahoratlarini muvaffaqiyatli shakllantirish uchun muayyan gigiyenik talablarga rioya qilish juda muhimdir. Ushbu maqolada futbol bilan shug‘ullanuvchi yosh yoshdagi bolalarga qo‘yiladigan gigiyenik talablar haqida so‘z boradi. Futbol bilan professional ravishda shug‘ullanadigan boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kun tartibi, ularga yaratiladigan sharoitlar O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi 2020 yil 24 –yanvardagi PF-5924 son qarori va 2015 yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi№394 sonli Qonuniga muvofiq, amalga oshiriladi. Yosh bolalarda jismoniy tarbiya yuklamalarini miqdori va intensivligini ehtiyotkorlik bilan belgilash kerak. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun juda og‘ir va uzoq davom etadigan mashg‘ulotlar organizmga ortiqcha stress keltirishi, asab tizimini charchatishi mumkin. Shuning uchun mashg‘ulotlar jarayonida dam olish paytlari, mashg‘ulotlar orasida tanaffuslar muntazam bo‘lishi lozim. Dam olish vaqtida organizm mushaklari tiklanadi va keyingi mashg‘ulotlarga tayyor bo‘ladi. Futbol mashg‘ulotlari uchun kiyilgan 122 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК kiyimlar nafas oluvchi va terni so‘rib oladigan matodan tayyorlanishi kerak. Sport kiyimlari to‘g‘ri o‘lchamda bo