PEDAGOGIK TATQIQOTLARNING AMALGA OSHIRISHNING TEXNALOGIK MEXANIZMLARI

Аннотация

Ushbu maqolada pedagogik tadqiqotlarni amalga oshirishda qo‘llaniladigan texnologik mexanizmlarning nazariy va amaliy jihatlari tahlil etilgan. Pedagogik jarayonni chuqur tahlil qilish, yangi ilmiy natijalarga erishish va ta’lim sifatini oshirishda samarali texnologik yondashuvlarning ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda zamonaviy ilmiy-tadqiqot metodlari, raqamli texnologiyalar, diagnostika vositalari, eksperiment asoslari va monitoring tizimlari pedagogik tadqiqotlarning asosiy tarkibiy qismlari sifatida baholangan. Shuningdek, pedagogik tadqiqotlarning bosqichlari – muammoni aniqlash, gipoteza ilgari surish, metodlarni tanlash, ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish, xulosa chiqarish va amaliyotga tatbiq etish kabi jarayonlar texnologik asosda bayon etilgan. Ilmiy asoslangan, tizimli va integrallashgan yondashuvlar pedagogik izlanishlar samaradorligini oshirishda muhim omil sifatida ko‘rsatilgan. Kalit so‘zlar: pedagogik tadqiqot, texnologik mexanizmlar, metodologiya, raqamli texnologiyalar, monitoring, ilmiy izlanish, eksperiment, natijadorlik. Pedagogik tadqiqotlarni amalga oshirishda texnologik mexanizmlar – bu ilmiy izlanishlarni tizimli, samarali va takrorlanadigan tarzda tashkil etish uchun qo‘llaniladigan metodlar, vositalar va bosqichlar majmuasidir. Quyida ushbu mexanizmlarning asosiy tarkibiy qismlari keltirilgan: 1. Pedagogik-texnologik xaritalar Pedagogik-texnologik xarita – bu o‘quv jarayonining har bir mavzusi yoki moduli bo‘yicha ishlab chiqiladigan, o‘qitishning qayta takrorlanadigan siklini tashkil etuvchi hujjatdir. Ushbu xaritalar o‘qitish natijalarini rejalashtirish, baholash va boshqarish imkonini beradi. Xaritalar yordamida pedagogik texnologiyalarni turli guruhlarda va sharoitlarda samarali qo‘llash mumkin. 2. Texnologik yondashuv Pedagogik texnologiya texnologik yondashuvga asoslanadi. Bu yondashuvda o‘qitish jarayoni ishlab chiqarish texnologiyasiga o‘xshash tarzda, ya’ni maqsadga yo‘naltirilgan, tizimli va natijaga erishishni kafolatlaydigan usullar majmuasi sifatida qaraladi. Bu yondashuv o‘qitish jarayonini rejalashtirish, tashkil etish va baholashda muhim rol o‘ynaydi. Texnologik yondashuvning o'rni va tadqiqot imkoniyatlari ko'rib chiqiladi, uning rivojlanishi haqida tarixiy ma'lumotlar beriladi, ilmiy-pedagogik tadqiqotlarni 151 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference olib borish va amalga oshirish natijalarini taqdim etishda undan foydalanishga qo'yiladigan talablar ochib beriladi[1;657]. 3. Ilmiylik va tizimlilik tamoyillari Pedagogik tadqiqotlarda ilmiylik tamoyili – bu tadqiqotning nazariy asoslari, metodologiyasi va dalillarning ilmiy asoslanganligini ta’minlashdir. Tizimlilik esa tadqiqotning barcha bosqichlarining o‘zaro bog‘liqligini va izchilligini ta’minlaydi. Bu tamoyillar tadqiqotning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi[3;56]. 4. Axborot-texnologik kompetentlik Zamonaviy pedagogik tadqiqotlarda axborot-texnologik kompetentlik muhim ahamiyatga ega. Bu kompetentlik o‘qituvchilarga axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, elektron resurslar bilan ishlash va raqamli vositalar yordamida o‘qitish jarayonini tashkil etish imkonini beradi. Bu esa tadqiqotlarning sifatini oshiradi. 5. Tajriba-sinov ishlari Pedagogik tadqiqotlarda tajriba-sinov ishlari muhim bosqich hisoblanadi. Bu bosqichda ilgari surilgan nazariy g‘oyalar amalda sinovdan o‘tkaziladi, natijalar tahlil qilinadi va ularning samaradorligi baholanadi. Bu jarayon tadqiqotning amaliy ahamiyatini oshiradi. 6. Baholash va monitoring Pedagogik tadqiqotlarda baholash va monitoring jarayonlari orqali o‘qitish natijalari, o‘quvchilarning yutuqlari va o‘qitish metodlarining samaradorligi aniqlanadi. Bu jarayonlar tadqiqotning natijalarini tahlil qilish va kelgusidagi faoliyatni rejalashtirishda muhim rol o‘ynaydi. Boshqariladigan jarayonning asosiy xususiyatlaridan biri sifatida ishlab chiqarish qobiliyati kafolatlangan natijaga erishishni optimallashtirishni ta'minlash uchun mo'ljallangan, bu esa, o'z navbatida, butun jarayonni batafsil tartibga solishni talab qiladi. Hozirgi vaqtda bu sifat tobora global miqyosga ega bo'lib, an'anaviy ravishda noto'g'ri algoritmlashtirilgan va rasmiylashtiriladigan deb hisoblangan sohalarga tarqalmoqda. Bularga birinchi navbatda ta'lim kiradi. Shu bilan birga, uning samaradorligini oshirishga qaratilgan o‘quv jarayonini texnologiyalashtirish g‘oyasi bugungi kunda texnologik yondashuvning tadqiqot imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish hisobiga sifat jihatidan yangicha hayotga tatbiq etilmoqda, bu esa zamonaviy pedagogika fanining uslubiy apparatini kengaytirdi[2;74]. Pedagogik muammolarga texnologik yondashuvni qo'llashning ma'nosi va o'ziga xos xususiyatlari haqidagi tasavvurimizni ochib berishdan oldin, uning 152 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference rivojlanish tarixiga murojaat qilaylik. Tadqiqot strategiyasi sifatida texnologik yondashuvning genezisi pedagogika fanidagi boshqa metodologik yon