UCHUVCHISIZ UCHISH APPARAT TARMOG‘IDA OQIMLI MA’LUMOTLARNI UZATISHNI RS-ARQ ALGORITMLARINI ISHLAB CHIQISH

Аннотация

This study proposes a two-stage routing model based on the Selective Repeat Automatic Repeat reQuest (SR-ARQ) method to ensure reliable streaming data transmission in self-organizing wireless networks involving unmanned aerial vehicles (UAVs). Three route selection criteria — stepwise, balanced, and adaptive — were developed to evaluate transmission efficiency. Each criterion was simulated using the NS-3 environment under both stationary and mobile relay node scenarios. The resulting normalized throughput indicator (η) was analyzed for each routing case. The findings demonstrate that the effectiveness of the route selection strategy varies significantly depending on the state of the relay node. Manba va qabul qiluvchi orasida ikki xil yo‘l mavjud — bir bosqichli to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l va ikki bosqichli marshrutlash orqali oraliq tugun orqali o‘tuvchi yo‘l. Qabul qiluvchining maqsadi — ma’lumotlarni tanlab qayta uzatishni so‘rash usuli (SR-ARQ) yordamida ishonchli uzatishni ta’minlashdan iborat. UUA qoplangan tarmog‘ida normallashtirilgan o‘tkazuvchanlik qobiliyatini oshirish uchun yordamchi tugun orqali oqim ma’lumotlarini uzatish usulini qo‘llash mumkin. Y={SD,SRD} to‘plami taklif etilgan usulning mumkin bo‘lgan holatlarini o‘z ichiga 416 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 oladi (1-rasm) [1]. 1-rasm – Oqimli ma’lumotlarni S manbadan D manzilga yordamchi tugun R orqali uzatish jarayoni holatlari (P, Q — o‘tish ehtimolliklari) D holat bo’yicha manba fragmentlarni bevosita qabul qiluvchiga uzatadi. Holat SRD da esa manba fragmentlarni yordamchi tugun orqali qabul qiluvchiga uzatadi. y(k) ifodasi uzatish jarayonining k-bosqichdagi holatini bildiradi. Taklif etilgan usulning o‘ziga xos jihati — bu tanlab qayta uzatish so‘roviga asoslangan tasdiqlash mexanizmini qo‘llashidir. Qabul qiluvchi har bir qabul qilingan fragmentni ikki marotaba tasdiqlaydi: bir marta to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bir marta yordamchi tugun orqali. Boshlang‘ich qiymatlar: ACK (k)=ACK (k)=0 Agar oldingi (k−1)-bosqichda fragment SD SRD muvaffaqiyatli uzatilgan bo‘lsa va to‘g‘ridan-to‘g‘ri qabul qiluvchidan tasdiq olingan bo‘lsa, u holda: ACK (k)=1 Agar qabul qiluvchining tasdiqlovi yordamchi tugun orqali o‘tkazilgan SD bo‘lsa, u holda: ACK (k)=1. SRD To‘plam uzatish jarayoni holati y(k) va k- bosqichdagi ACK (k) hamda ACK (k) tasdiqlovlari mavjudligini o‘z ichiga oladi (1-jadval). SD SRD Kadrlar orasidagi o‘tish vaqti H barcha holatlar uchun bir xil bo‘lib, qiymati teng. Agar ab dan ga o‘tish fragmentning muvaffaqiyatli uzatilishi bilan kechsa, unda ma’lumotning unumli qiymati X =1 bo‘ladi, aks holda X =0. Normallashtirilgan o‘tkazish qobiliyati η 1- ab ab formula asosida hisoblab chiqiladi [2]. 1-jadval Uzatish jarayoni holatlari kortejlari orasidagi o‘tishlar Paketlar y massivi SD 0 0 SD 0 1 SD 1 0 SD 1 1 SRD 0 0 SRD 0 1 SRD 1 0 SRD 1 1 Ko‘rib chiqilgan to‘plam asosida ushbu ishda bosqichli, muvozanatli va moslanuvchan marshrut tanlash mezonlari taklif etilgan bo‘lib, ular UUA tarmog‘idagi qoplovchi tarmoqda normallashtirilgan uzatish qobiliyatini oshirishga xizmat qiladi. Bosqichli mezon har bir bosqichda oqim ma’lumotlarini uzatish marshrutini oldingi fragmentning muvaffaqiyatli qabul qilinishini tasdiqlashga asoslangan holda belgilaydi. Agar manba tuguni oldingi fragment bo‘yicha maxsus tasdiqlovchi xabarni olmasa, uzatish marshruti o‘zgartiriladi. 417 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 (1) Ma’lumotlar oqimini uzatish jarayoni avvalgi fragmentning tasdiqlanishiga qarab holatini o‘zgartiradi. Muvozanatli mezon asosida yordamchi tugundan foydalanishda manba tugun ma’lumot fragmentlarini SD va SRD marshrutlari bo‘ylab navbatma-navbat uzatadi. Agar joriy fragment bevosita adresatga yuborilgan bo‘lsa, keyingisi yordamchi tugun orqali uzatiladi. Shu tarzda, adresat fragmentlarning yarmisini yordamchi tugundan, yarmisini esa bevosita manbadan oladi [3]. (2) Mazkur mezon fragmentning muvaffaqiyatli qabul qilinganini tasdiqlovchi maxsus xabarlarni ishlatmaydi. Moslashuvchan mezon yordamchi tugundan foydalanishni fragmentlar yetkazib berish koeffitsienti (PDR) asosida belgilaydi. PDR qiymati yuborilgan fragmentlar soniga nisbatan qabul qilingan tasdiqlar soni sifatida hisoblanadi: (3) Mazkur mezon qo‘llanilganida, tugun har bir yuborilgan N fragment uchun ACK_SD va ACK_SRD bo‘yicha qabul qilingan tasdiqlar sonini solishtiradi. Fragmentlarni yetkazib berish koeffitsienti (PDR) quyidagi formula asosida hisoblab chiqiladi: (4) Bu yerda Tx — manba tomonidan yuborilgan fragmentlar soni, Rx esa — qabul qilingan tasdiqlar soni. Ideal SR-ARQ usuli uchun, cheksiz bufer mavjud bo‘lgan sharoitda, normallashtirilgan o‘tkazuvchanlik qobiliyati η quyidagicha aniqlanishi mumkin [4]: (5) Taklif qilingan mezonlarni solishtirish uchun NS-3 modellashtirish muhiti qo‘llanildi. Imitatsion model uchta tugunni o‘z ichiga oladi, ular simsiz uzatish muhiti va statik marshrutlash yordamida bog‘langan. Manba tugun ma’lumot oqimlarin