BOLALAR TUG‘MA NUSQONLARI SABABLARI, ULARNI OLDINI OLISH VA DAVOLASH YO‘LLARI

Аннотация

This article discusses the causes of congenital anomalies in children and explores the reasons behind the high incidence rates in certain regions. Additionally, the article outlines preventive measures and possible treatment options for congenital disorders. It also provides information about which regions have the highest rates of births with congenital defects and which specific conditions are most prevalent. Keywords: congenital defect, heart diseases, neurological disorders, alcohol, environmental issues, viral infections. Kirish: Tug‘ma yurak nuqsonlari yoki umuman tug‘ma anomaliyalarning rivojlanishiga, asosan, oltita faktor ta’sir qiladi: 1.Homilador ayollardagi anemiya; 2.Ayolning surunkali yoki o‘tkir infeksiyali kasalligi; 3.Virusli kasalliklar; 4.Garmonal faktor; 5.Neyrogumoral faktor; 6.Yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi nikoh. Kamqonlik, homiladorlikning dastlabki uch oyligida ayolning grippga chalinishi va bunga qarshi davolanmasligi, qolaversa, buyrak va boshqa a’zolardagi surunkali xastaliklar, onada uchraydigan turli infeksiyalar va virusli kasalliklar homilaning sog‘lom rivojlanishiga imkon bermaydi. 104 Tug‘ma nuqsonlarning paydo bo‘lishi birgina omilga emas, ko‘p sabablarning qo‘shilishi natijasida yuzaga keladi. Ularning oldini olish uchun: Qarindoshlar o‘rtasidagi nikohni cheklash, Spirtli ichimliklar, sigaret, giyohvandlik vositalari to‘liq tark etilishi lozim. Sport va jismoniy faollik ham muhim. To‘g‘ri ovqatlanish: Vitamin va mikroelementlarga boy ovqat (temir, yod, kaltsiy, B guruhi vitaminlari). Meva, sabzavot, go‘sht, don mahsulotlari. Zararsiz dori vositalarini tanlash: yani faqat shifokor ko‘rigi bilan dorilarni qabul qilish. Keraksiz rentgen nurlanishlaridan saqlanish. 11–13 haftada va 18–22 haftada ultratovush tekshiruvlari orqali rivojlanish kuzatish. Har oyda shifokor nazoratida bo‘lish. Tug‘ma nuqsonlar quyidagi asosiy kasallik guruhlarini keltirib chiqaradi: 1.Neyrologik (asab tizimi) kasalliklar 2.Yurak–qon tomir tizimi kasalliklari 3.Xromosoma sindromlari 4.Skelet va suyak tizimi nuqsonlari 5.Og‘iz–yuz sohasidagi nuqsonlar 6.Eshitish va ko‘rish nuqsonlari 7.Ichki organlar (buyrak, jigar, ichak) nuqsonlari Ulardan eng ko‘p uchraydigani quyidagilar; Yurakning tug‘ma nuqsonlari (Vrojdyonnыe poroki serdtsa) 1.Eng ko‘p uchraydigan tur: yurak to‘siqlari teshiklari (VSD, ASD) Har 1000 chaqaloqdan 8–12 tasida kuzatiladi Belgilari: tez charchash, ko‘karish, nafas olishda qiynalish 2. Neyral nay nuqsonlari (miya va orqa miya nuqsonlari) Spina bifida — orqa miya yopilmay qoladi Anensefaliya — miya rivojlanmasligi Har 1000 chaqaloqdan 1–2 tasida uchraydi Folat kislotasi yetishmovchiligi asosiy sabab 3. Xromosoma sindromlari (ayniqsa Daun sindromi) Har 700–1000 tug‘ilishdan 1 tasi Yoshi 35 dan katta ayollarda xavf 4–5 baravar ortadi Belgilari: yuz tuzilmasi o‘ziga xos, aqliy rivojlanish sust 4. Lab va tanglay yorig‘i (Zayacha guba, volkovo nebo) Har 1000 chaqaloqdan 1–2 tasi Bola emol olmaydi, gapirishda muammo Ba’zida irsiy, ba’zida vitamin yetishmovchiligi sabab 5. Tug‘ma chanoq bo‘g‘im chiqishi (Displaziya) Ayniqsa qiz bolalarda ko‘p Har 1000 tug‘ilishdan 1–6 tasi Belgilari: oyog‘ini ochib bo‘lmasligi, yurishda kechikish. O‘zbekistonni quyidagi hududlarida tug‘ma nuqsonli bolalar tug‘ilish darajalari yuqori: 105 Samarqand viloyati: 2018 yilda tugʻma nuqson bilan tugʻilgan bolalar soni 141 nafar boʻlib, bu 2017 yilga nisbatan 10.6% ga ortgan . Yurak va asab tizimi nuqsonlari eng koʻp kuzatilgan hududlardan biri hisoblanadi. Buxoro viloyati: Prenatal skrining va tugʻma nuqsonlarni aniqlash darajasi past deb topilgan . Yurakdagi tugʻma nuqsonlar (CHD) eng keng tarqagan boʻlib, har 1000 tugʻilishdan 7–12 tasi CHD bilan bogʻliq Sirdaryo va Jizzax: 2008 davlat dasturiga qaramay, bu viloyatlarda hali ham skrining markazlari kam yoki yoʻq . Bildirilishicha, bu hududlarda nuqsonlarni aniqlash va oldini olishda kamayish yuz bermagan. Nega haligacha tug‘ma nuqsonlarga to‘liq chek qo‘yilmagan — bunga quyidagi asosiy sabablari bor: 1. Irsi (genetik) omillarni to‘xtatib bo‘lmaydi Ba’zi tug‘ma nuqsonlar ota-onadan gen orqali o‘tadi, bu esa oldindan aniq nazorat qilib bo‘lmaydigan holat. Misol: Daun sindromi, talassemiya, irsiy yurak nuqsonlari. Genetik xatoliklar ko‘pincha tasodifiy bo‘ladi yoki yillar davomida irsiyatda to‘plangan bo‘ladi. 2. Prenatal (homiladorlik davri) nazorat yetarli emas Ayrim hududlarda prenatal skrining (ya’ni homilada nuqson bor-yo‘qligini aniqlash) yo‘q yoki sust rivojlangan. Ayrim joylarda zamonaviy UTT apparatlari yetishmaydi, mutaxassislar malakasi past bo‘ladi. 3. Ona organizmidagi muammolar Homiladorlik davrida ona quyidagilarga duch kelsa tug‘ma nuqson xavfi ortadi: Virusli kasalliklar (masalan, qizamiq, toksoplazmoz) Spirtli ichimliklar, chekish, giyohvandlik Vitamin va folat kislotasi yetishmovchiligi Stress va ekologik ifloslanish 4. Emunlashtirish va sog‘liqni saqlash darajasining pastligi Ayrim kasalliklarni (masalan, qizamiq yoki rubella) homilador ayolda eml