MAKTAB O‘QUVCHILARINING TARBIYALANGANLIK DARAJASINI ANIQLASHDA DIAGNOSTIK METODLARNING SAMARADORLIGI

Аннотация

учащегося. In this thesis, the importance of using modern diagnostic methods in assessing the educational status of schoolchildren, the level of their effectiveness, and their practical application are analyzed. The possibility of improving the individual approach through Keywords: monitoringtheeducationalprocessisshown. upbringing,diagnostics,method,monitoring,assessment,studentpersonality. Globallashuv, raqamli transformatsiya va madaniy muhitlarning keskin o‘zgarishi davrida yoshlarga berilayotgan tarbiyaning sifati, yo‘nalishi va samarasini chuqur tahlil qilish — har qanday ta’lim tizimining dolzarb masalasiga aylangan. Axborot oqimlarining keskin oshishi, virtual makonning ta’siri kuchaygani sari o‘quvchilarning shaxsiy fazilatlari, ijtimoiy mas’uliyati va axloqiy qarorlar qabulqilish qobiliyatiga bo‘lgan talab yanada ortmoqda. Shuning uchun ham diagnostik metodlar orqali tarbiyaviy jarayonni yosh avlodni barkamol, vatanparvar, intellektual va ma’naviy yetuk shaxs sifatida tarbiyalash tahlilqilish borasida tizimli yondashuvlar, xususan, zaruratgaaylanmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘z nutqlarida ta’lim va tarbiya masalasinimillatningkelajaginibelgilovchiasosiyomilsifatidako‘rsatib,quyidagichata’kidlaydi: Sh.Mirziyoyev, O‘zbekiston “Yoshlarimizni zamon talablari asosida tarbiyalash – bu eng avvalo ularni mustaqil fikrlovchi, Respublikasi Oliy Majlisiga Murojaatnomasi, 2022 yil ongli, halol va vatanparvar inson sifatida shakllantirish demakdir” ( ). Shuningdek, “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da ham tarbiya va ta’lim bir-biridan ajralmas jarayon sifatida belgilab qo‘yilgan. Unda o‘quvchilarning har tomonlama kamolotini ta’minlash, shaxsiy salohiyatini to‘liq ochish va ijtimoiy faolligini oshirish uchun zamonaviy tarbiyaviy rivojlanish pedagogik yondashuvlarni amaliyotga joriy etish zarurligi ta’kidlangan. Bunday darajasini ilmiy asosda baholash yondashuvlardan biri — diagnostik metodlar orqali o‘quvchilarning bo‘lib, bu usullar nafaqat mavjud holatni aniqlash, balki tarbiyaviyishlarnito‘g‘riyo‘naltirishimkoninihamberadi. 156 Mazkur ilmiy ishda aynan maktab o‘quvchilarining tarbiyaviy rivojlanish jarayonini diagnostikmetodlaryordamidaaniqlash,buusullarningsamaradorligivaamaliyahamiyatitahlil qilinadi. Tarbiyaviy monitoringning samarali tashkil etilishi — o‘quvchilarni ijtimoiy hayotga tayyorlashda,ma’naviy-axloqiykamolotga erishishda va ta’lim-tarbiya sifatinioshirishda muhim omilhisoblanadi. Zamonaviy ta'lim tizimining asosiy vazifasi – nafaqat bilim berish, balki tarbiyalangan, mustaqil fikrlovchi, jamiyatga foydali shaxsni shakllantirishdan iboratdir. Shu boisdan, maktablarda olib borilayotgan tarbiyaviy ishlarning natijadorligini aniqlash, baholash va takomillashtirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Bu jarayonda diagnostik metodlardan foydalanish o‘quvchilarning shaxsiy, axloqiy, ijtimoiy rivojlanish darajasini chuqurroq aniqlashga yordam beradi.Diagnostika –butarbiyaviyjarayonni nazorat qilish,tahlil qilishvato‘g‘riyo‘naltirishningmuhimbosqichidir. Diagnostik metodlar – bu o‘quvchilarning tarbiyaviy rivojlanish darajasini o‘lchashga xizmat qiluvchi ilmiy asoslangan usullar yig‘indisidir. Ular orqali o‘quvchilarning axloqiy pozitsiyasi, ijtimoiy faolligi, muloqot madaniyati, mas’uliyatlilik darajasi va boshqa tarbiyaviy ko‘rsatkichlari aniqlanadi. Bu metodlar sinf rahbari, maktab psixologi, ijtimoiy pedagog va ota- onalarbilanhamkorlikdaolibboriladi.  So‘rovnomalar Amaliyotdaqo‘llanilayotganasosiydiagnostikmetodlargaquyidagilarkiradi: – o‘quvchilarning fikrlari, qarashlari, munosabatlarini aniqlash uchun  Psixologik testlar samaralivosita. – shaxsiy fazilatlar, yetakchilik qobiliyatlari, xulq-atvor xususiyatlarini  Suhbatlar aniqlashgaxizmatqiladi. – o‘quvchining ichki dunyosini ochishda, ishonchli muloqotni shakllantirishda  Kuzatish muhimahamiyatgaega.  Reyting tizimlari –kundalikfaoliyatdagixatti-harakatlarinibaholashimkoniniberadi. – sinfdagi o‘quvchilarning tarbiyaviy faolligini solishtirish va tahlil qilishgaimkonyaratadi. Tarbiyalanganlik darajasini baholashda mezonlar aniq belgilanadi. Ular quyidagicha bo‘lishi mumkin: o‘quvchining mas’uliyat hissi, o‘zini tuta bilishi, jamoaga nisbatan hurmati, ijtimoiy faolligi, o‘quv-tashkiliy intizomga rioya qilishi, axloqiy me’yorlarga amal qilishi va boshqalar. Tajriba-sinov ishlari shuni ko‘rsatdiki, diagnostik metodlardan muntazam foydalanish tarbiyaviyishlarninganiqvasamaraliyo‘lgaqo‘yilishigaxizmatqiladi.Jumladan: Tarbiyaviymuammolarniertaaniqlashimkoniyatipaydobo‘ladi; Harbiro‘quvchigaindividualyondashuvshakllanadi; Tarbiyaviyfaoliyatdagikamchiliklarnianiqlab,o‘zvaqtidatuzatishchoralariko‘riladi; Ota-onalarbilanhamkorlikkuchayadi. Ushbu metodlarni samarali qo‘llash uchun sinf rahbarlariga quyidagi amaliy tavsiyalar beriladi: 1.Harchorakyokisemestroxiridaqisqadiagnostikkuzatuvyokitestlaro‘tkazish. 2.Harbiro‘quvchiningtarbiyaviyrivojlanishxaritasiniyuritish.