UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA XOR TO‘GARAKLARNI TASHKIL ETISHNING UMUMNAZARIY MASALALARI

Аннотация

In this article, the general theoretical issues of organizing choral clubs in secondary schools are highlighted, in which cultural and art institutions, choral clubs organized outside of school and classroom are responsible for forming the musical ideology of students and young people. It was explained in order to inculcate them in their consciousness. Key words: Music, culture, value, national thought, tradition, choirs, choirs, art, ideology, medium, artistic choirs, musical choirs, theater, museum. KIRISH. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida xor musiqa to‘garaklarni tashkil etishda, xor asarlarini o‘rgatish usullari, maktab va maktabdan tashqari madaniy va marifiy muassasalar shu jumladan badiiy to‘garaklar o‘quvchilarning milliy mafkurasini shakllantirish va ongiga singdirishdagi imkoniyatlarini beradigan asosiy vositalardan biri sanaladi. Ayniqsa, madaniyat va san’at muassasalari, maktabdan va sinfdan tashqari tashkil etilayotgan xor to‘garaklari o‘quvchi- yoshlarning musiqiy mafkurasini shakllantirish va ularni ongi-shururiga singdirishda katta imkoniyatlar ishigini ochuvchi vosita bo‘lib xizmat qiladi. Xuddi shuningdek, Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida xor bilan ishlash uslublari kutubxona, teatr, kulublar, madaniyat uylari va saroylari, istirohat bog’lari, muzeylar va boshqa muassasalar faoliyatidan ham keng foydalanish o‘quvchi- yoshlarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish, ularni dunyoqarashini 7 shakllantirishga xizmat qiladigan, ruhiy, ma’naviy ozuqa beradigan tadbirlar majmuasi hisoblansada, ikkinchidan, ularni ijodkorligini shakllantirishga xizmat qiladigan hamda kasbga yo‘naltirishga ilxomlantiradigan vosita bo‘lib xizmat qiladi. Bundan tashqari, Mustaqil davlatimiz ravnaqiga rahna soluvchi har-xil dinniy aqidaparastlik g’oyalari, axloqsizlik, “universal demokratik”, egotsentrizim15, giyohvandlik kabi illatlarni keltirib chiqaruvchi buzg’unchi g’oyalar va ta’didlar mafkurasidan uzoq holda tarbiyalanish sharoitlarini yuzaga keltiradi. Yanada to‘g’riroq qilib aytganda har qaysi o‘quvchining tom ma’nodagi erkin inson bo‘lib o‘qishiga qaratilgan uning aynan ruhiy dunyosini izidan chiqarish maqsadini ko‘zda tutgan mafkuraviy g’oyaviy va infarmatsion xurujlarni nazarda tutiladi. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA Ushbu muammolarning yechimi sifatida o‘quvchi–yoshlarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli, foydali o‘tkazish uchun maktabdan tashqari ta’lim jarayonini bugungi kun talablari darajasiga ko‘tarishda aynana xor asarlaridan foydalalanish o‘ta muhim ahamiyat kasb etishi mazkur tadqiaot jarayonida bir qator o‘z isbotini topdi. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida xor musiqa to‘garaklart asosida musiqa mashg’ulotlarini tashkil etish shaxs ma’naviy madaniyatining ajralmas qismi, shaxs hulqini boshqarishga, shakllantirishga yordam beradigan, shaxsning ko‘p qirrali sifati hisoblanib, uning umumiy yetuklik darajasini ifodalaydigan tarbiyalanganlik darajasini belgilab beradi. Bu o‘z navbatida, nafaqat turli sifatlarni mavjudligi, balki bo‘lmasligi bilan bog’liq holda umuminsoniy fazilatlar mujassamlagan g’oyalar qay darajadaligi bilan ham bog’liq. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida xor musiqa to‘garaklarni tashkil etishning turli usullari yuzaga kelmoqda. O‘quvchi yoshlarning xor asarlari asosida Egotsentirizim xudbinlik ko‘rinishi bo‘lib, faqat o‘zini, o‘z manfaatlarini o‘ylab yashash, boshqa narsani tan olmaslikni anglatadi. Bu illatning insoniyatga yetkazadigan zarari nuqtai nazaridan jaholat va aqidaparastlikdan aslo qolishmaydi. Loqaydlik o‘z manfaatni hamma narsadan ustun qo‘yish, xudbinlik, shuhratparastlik kabi salbiy odatlar egotsentirizim dardiga duchor bo‘lgan odamning asosiy xususiyatlaridir. O‘qitishning samarali usullari oila, maktab, jamoatchilik tashkilotlari, ommaviy axborot vositalarining o‘rni juda katta bu masalani ham unutmaslik lozim. Maktabdan tashqari ta’lim muassasalarining bu boradagi roli alohida ahamiyat kasb etadi. Badiiy havaskorlik bo‘yicha maktabdan tashqari tarmoqlar ko‘payib bormoqda, bu o‘z o‘rnida o‘quvchi-yoshlarning tarbiyasiga ijobiy ko‘mak bersa-da, samaradorlik yetarli darajada bo‘lishi bir oz qiyin bo‘ladi. “Endilikda oldimizda turgan eng muhim vazifa, -deb taьkidlagan edi, O‘zbekiston Respublikasi Davlat Mustaqilligi asoschisi Islom Karimov, - ana shu yuksak tushunchalar bilan birga milliy g’oyamizning uzviy tarkibiy qismlarini tashkil qiladigan komil inson, ijtimoiy hamkorlik, millatlararo totuvlik, dinlararo bag’rikenglik kabi tamoyillarning maьno-mohiyatini bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan maьnaviy-maьrifiy, taьlim-tarbiya ishlarining markaziga qo‘yish, ularning yangi bosqichga ko‘tarish, yosh avlodimizni har tomonlama mustaqil fikirlaydigan yetuk dunyoqarash egalari qilib tarbiyalashdan iborat”16. NATIJALAR Bu vazifani amalga oshirishda umumiy o‘rta ta’lim maktablarida xor musiqa to‘garaklarni tashkil etish usullarini yanada jonlantirishimiz, o‘quvchilarni turli badiiy, kasbiy, musiqi to‘garaklarda keng jalb etishimiz shart. Muhtaram Yurtboshimiz S