JAZONI IJRO ETISH MUASSASASIDAN QAYTGAN MAHKUMLAR BILAN PSIXOLOGIK ISHLARNI TASHKIL ETISH VA ULARNING ASOSIY PSIXOLOGIK MUAMMOLARI

Аннотация

Ushbu maqolada jazoni ijro etish muassasasidan qaytgan fuqarolar bilan olib boriladigan psixologik ishlar mazmun-mohiyati yoritilgan. Asosan, sobiq mahkumlarning jamiyatga qayta moslashuvi, ular duch keladigan asosiy psixologik muammolar — ruhiy tushkunlik, ijtimoiy chetlanish, o‘ziga ishonchsizlik, ish topishdagi muammolar va oila bilan munosabatlardagi murakkabliklar chuqur tahlil qilingan. Shuningdek, bunday shaxslar bilan individual va guruh shaklidagi psixologik ishlar, maslahatlar, treninglar, reabilitatsiya yondashuvlari haqida ilmiy-amaliy asosda tavsiyalar berilgan. Maqola psixologlar, ijtimoiy ishchilar va jazoni ijro etish tizimi bilan ishlovchi mutaxassislar uchun foydali nazariy va Kalit so‘zlar: amaliymanbabo‘laoladi. jazoni o‘tab qaytganlar, psixologik moslashuv, reabilitatsiya, psixologik muammolar, jamiyatga integratsiya, individual maslahat, guruh terapiyasi, ruhiy salomatlik, ijtimoiyqo‘llab-quvvatlash,sobiqmahkumlarbilanishlash. Bugungi kunda jamiyatda jinoyat sodir etgan shaxslarni jazolash, ularni tuzatish va keyinchalik ijtimoiy hayotga qayta integratsiya qilish davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Bu jarayon faqat jazo berish bilan chegaralanib qolmasdan, balki insonning ijtimoiy shaxs sifatida shakllanishi va jamiyatga qayta moslashuvini ta'minlashga qaratilgan keng qamrovli yondashuvni talab etadi. Shu nuqtayi nazardan, jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslar bilan ishlash, ularning psixologik holatini to‘g‘ribaholashvazaruryordamko‘rsatishmasalasibugungikundadolzarbbo‘libqolmoqda. Jazoni o‘tab, ozodlikka chiqqan mahkumlar ko‘pincha jamiyat tomonidan inkor etilgan, noto‘g‘ri baholangan yoki salbiy qarashlar bilan yuzlashgan qatlamga aylanadi. Ular nafaqat mehnat bozorida, balki o‘z yaqinlari, atrof-muhit, ijtimoiy tuzilmalar bilan bo‘lgan munosabatlarda ham muammolarga duch kelishadi. Bu esa ularda o‘zini jamiyatdan chetlatilgan,keraksizshaxssifatidahisqilishgaolibkeladi.Natijada,ruhiytushkunlik,ijtimoiy izolyatsiya,xavotir,o‘zigaishonchsizlik,depressivholatlarvaba’zidatajovuzkorlikkabisalbiy psixologikholatlarshakllanadi. Psixologik jihatdan barqaror bo‘lmagan, ichki inqirozga uchragan bu toifa shaxslar bilan ishlashda faqatgina ijtimoiy yoki huquqiy yordam emas, balki puxta o‘ylangan, ilmiy asoslangan psixologik xizmat zarur hisoblanadi. Zero, psixologik yondashuv jazoni o‘tagan shaxsning o‘zini anglash, o‘z xatti-harakatlarini tahlil qilish, jamiyatda o‘z o‘rnini topish va yangi hayot tarzini shakllantirishiga zamin yaratadi. Ayniqsa, bu jarayonda psixologning roli beqiyosdir:unafaqatmaslahatberadi,balkishaxsnitinglaydi,tushunadi,uningdardigasherik bo‘ladivamoslashuvyo‘lidaruhiyko‘makko‘rsatadi. Yana bir muhim jihat shundaki, jazodan qaytgan fuqarolarning psixologik holatini tahlil qilish orqali ularning hayotida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy xavf-xatarlar oldini 140 ` olish mumkin. Bu esa nafaqat ularning shaxsiy farovonligini, balki umumiy jamiyat xavfsizliginita’minlashgaxizmatqiladi Jazoni ijro etish muassasasidan qaytgan shaxslar bilan ishlash murakkab va ko‘p qirrali psixologik-ijtimoiy jarayondir. Bu jarayon shaxsning individual xususiyatlari, qamoqda o‘tkazgan davri, jamiyatdagi mavqei va oilaviy munosabatlari bilan chambarchas bog‘liq. Psixologik yondashuv mazkur shaxslarning ruhiy holatini tushunish, mavjud muammolarini aniqlash va ularni hal etish yo‘llarini ishlab chiqishga xizmat qiladi. Quyida ushbu ishlarning Jazodanozod etilgan shaxslarning psixologik holati: umumiy tavsif. asosiyyo‘nalishlarivamuammolarikengyoritiladi. Mahkumlikdan keyin shaxs ko‘plab ichki va tashqi omillar ta’sirida psixologik iztirob holatiga tushadi. Jazoni ijro etish muassasasidagi hayot tartibi, cheklovlar, jismoniy va ruhiy bosimlar, qoidabuzarliklar, xavfli muhitlar inson ruhiyatida chuqur iz qoldiradi. Ozodlikka chiqqanidan O‘zini jamiyatdan begona his qiladi keyinesashaxs: : Bu “qamoqxona mentaliteti”ning mahsulidir. O‘z-o‘ziga ishonchni yo‘qotadi Shaxso‘zinijamiyatdantashqaridaqolgan,“ikkinchidarajaliinson”sifatidaanglaydi. : U hayotda o‘z o‘rnini topa olishiga, ish topishiga, oilasi O‘tgan hayoti uchun aybdorlik hissi va iztirob yokijamiyatuniqabulqilishigashubhabilanqaraydi. : Ko‘pchilik sobiq mahkumlar o‘z jinoyatini anglab, chuqur pushaymon bo‘lishadi, ammo kechirilmaslik qo‘rquvi ularni Jazoni ijro etish muassasasidan qaytgan shaxslarning asosiy psixologik ruhiybosimgasoladi. muammolari a) Ijtimoiy moslashuvdagi qiyinchiliklar. jamiyatgaqaytamoslashish Mahkumlikdan qaytganlar uchun eng katta muammo –bu dir. Ularkundalikhayot,ish,oila,qo‘shnilarbilan bo‘lganmunosabatlardao‘zlarininoqulayhisqilishadi.Buholatquyidagichanamoyonbo‘ladi: Yangisharoitlargamoslashaolmaslik; Ijtimoiyko‘nikmalaryo‘qolganligi; Tashabbusko‘rsatishdapassivlik; b) O‘zini ijtimoiy rad etilgan shaxs sifatida his qilish. Jamoadaishlashgatayyoremaslik. Ko‘pchilik sobiq mahkumlar o‘zlarining jinoyat o‘tmishi sababli jamiyat ularni qabul qilmasligidan xavotirlanadi.