ELEKTRON TIJORAT SAVDO AYLANMASINI ANIQLASHNING METODOLOGIK YONDASHUVI

Аннотация

Ushbu maqolada “savdo” va “tijorat” tushunchalarining o‘zaro bog‘liqligi va farqlari, shuningdek, elektron tijoratning rivojlanish yo‘nalishlari yoritilgan. Pandemiya sharoitida elektron savdoning kengayishi va iqtisodiyotga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, elektron tijoratning samaradorligini baholash metodologik asoslari, statistik kuzatuvlar shakllari va ularning asosida shakllanadigan ko‘rsatkichlar bayon etilgan. O‘zbekiston Respublikasida elektron tijorat savdo aylanmasini hisoblashga oid yagona yondashuvnishakllantirishzaruratiasoslabberilgan. В данной статье рассмотрены взаимосвязь и различия понятий «торговля» и «коммерция», а также направления развития электронной коммерции. Проанализировано расширение онлайн-торговли и ее влияние на экономику в условиях пандемии. Также изложены методологические основы оценки эффективности электронной коммерции, формы статистических наблюдений и показатели, формируемые на их основе. Обоснована необходимость разработки единогоподходакрасчетуобъемовэлектроннойторговливРеспубликеУзбекистан. This article explores the interrelation and distinction between the concepts of "trade" and "commerce," as well as the development directions of e-commerce. It analyzes the expansion of online trade and its impact on the economy during the pandemic. Furthermore, it outlines the methodological foundations for assessing e-commerce efficiency, forms of statisticalobservation,andtheindicatorsgeneratedonthatbasis.Thenecessityofdeveloping a unified approach for calculating e-commerce turnover in the Republic of Uzbekistan is KALIT SO‘ZLAR. substantiated. Elektron tijorat, savdo, tijorat, onlayn savdo, statistik kuzatuvlar, КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА. metodologiya,iqtisodiyko‘rsatkichlar. Электронная коммерция, торговля, коммерция, онлайн- KEYWORDS. торговля,статистическиенаблюдения,методология,экономическиепоказатели. E-commerce, trade, commerce, online trade, statistical observations, 99 methodology,economicindicators. ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Savdo haqida gapirganda, “savdo” va “tijorat” tushunchalarining o‘zaro bog‘liqligi to‘g‘risida savol tug‘iladi. Lotin tilidan tijorat — savdo deb tarjima qilinadi. Ko‘p hollarda bu tushunchalar sinonimdir. Tijorat savdo bilan taqqoslaganda kengroq tushuncha bo‘lib tuyuladi. E. Yu. Rudenkoning fikricha, tijorat-bu murakkab tushuncha, savdo tushunchasi esa 1 “tijorat”dan torroq . Yu. E. Bulatetskiyning so‘zlariga ko‘ra, elektron tijorat va elektron savdo (internet savdo, virtual savdo, onlayn savdo) kabi tushunchalarni bir-biridan farqlash kerak. Ushbu tadqiqotchining ta’kidlashicha, elektron tijorat- bu tadbirkorlik faoliyatining bir turi bo‘lib, uning davomida huquqiy munosabatlar ishtirokchilari elektron xabarlar almashish orqali shartnoma majburiyatlarini tuzadilar, o‘zgartiradilar va tugatadilar. Elektron savdo — bu elektron xabarlar almashinuvi orqali amalga oshiriladigan, ammo internet-axborot va 2 telekommunikatsiyatexnologiyalariorqaliamalgaoshiriladigantadbirkorlikfaoliyatidir . 2020 yil umumjahon pandemiyasi davrida nafaqat O‘zbekiston, balki butun dunyo onlayn savdo xizmatlari va tovarlari doirasi sezilarli darajada kengayib, ko‘plab iste’molchilarni jalb qildi va ularga uydan chiqmasdan xarid qilish imkoniyatini berdi. Bu nafaqat potentsial xavfli aloqalar sonini kamaytirishga, balki vaqtni tejashga va tovarlarning keng assortimentining savdosiga imkon berdi. Qulay platformalar tufayli xaridorlar mahsulotlarningxususiyatlarini,narxlarinitaqqoslash,sharhlarnio‘qish,noyobmahsulotlarni topish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Shu bilan birga, elektron tijorat sotuvchilarga auditoriya doirasinikengaytirishvao‘zbizneslarinikengaytirishimkoniyatiniberdi. Natijada, elektron tijoratning tarqalishi uning rivojlanish darajasini baholashga imkon beradigan usullarga ehtiyoj paydo bo‘ldo. Elektron tijoratning holati va samaradorligi alohida xo‘jalik yurituvchi subyektlar darajasida ham, davlatlar va mintaqalar darajasida ham ko‘rib chiqilishidunyoilmahllariorasidadolzarbmasalabo‘laboshladi. Darhaqiqat, ko‘plab tadqiqotlar elektron tijorat muammolariga bevosita bag‘ishlangan. 3 4 5 ShujumladanS.A.Kolesnichenko ,N.A.Yefimova,A.S.Tarasov ,E.Yu.Shavruk,G.R.Vankovich , 6 7 8 9 K.A. Xapilina , T.O. Faleyeva , N.A. Mansurova, I.O. Altinbayev , L.A. Bragin elektron tijorat sohasidafaoliyatyuritadiganalohidasubyektlarfaoliyatiningturlijihatlariniko‘ribchiqqanlar. 10 V.P. Kurenkova chakana savdoda onlayn va oflayn savdoning integratsiyasini o‘rgangan, S.V. 1 Руденко Е. Ю, Усенко А. С. Понятие и правовое регулирование электронной торговли. Научный журнал КубГАУ,№111(07),2015года. 2 Булатецкий Ю. Е., Рассолов И. М. Торговое (коммерческое) право. Учебник для бакалавров. М.: Юрайт; 2020:416448с.ISBN978-5-9916-1947-9.URL:https://urait.ru/bcode/382549(датаобращения:14.02.2021). 3 Колесниченко С.А. KPI и повышение эффективности работы интернет-магазина // Экономика. Бизнес. Информатика.2016.Т.2.№3.С.39-46 4 Ефимова Н.А., Тарас