ISSIQXONA GAZLARINI KAMAYTIRISHDA QUYOSH VA SHAMOL ENERGETIKASINING AHAMIYATI

Аннотация

Climate change is considered one of the most serious environmental problems of the 21st century. The increase in the concentration of greenhouse gases in the atmosphere, especially carbon dioxide (CO2), methane (CH4), and nitrous oxide (N2O), is accelerating the process of global warming. At the root of this problem lies an economic model primarily based on fossil fuel energy. Therefore, there is a need to transition to clean and renewable energy sources to reduce carbon emissions. This thesis analyzes the role of solar and wind energy in reducing greenhouse gases, the environmental advantages of their implementation, and the possibilities of their application in the context of Uzbekistan. Key words: solar energy, wind energy, greenhouse gases, CO2 emissions, renewable energy, Uzbekistan, environmental safety, climate change 1. Muammo dolzarbligi Yer atmosferasida issiqxona gazlari kontsentratsiyasi sanoat inqilobidan so‘ng keskin ortdi. Xalqaro energetika agentligi (IEA) ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda global karbonat angidrid chiqindilari 36.8 milliard tonnani tashkil etdi. Bu chiqindilarning asosiy manbai — 4 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si yoqilg‘i (neft, gaz, ko‘mir) yoqish orqali ishlab chiqarilayotgan energiya. Elektr energiyasi ishlab chiqarishning 60–70% qismini fosil yoqilg‘ilar tashkil etmoqda. Bunday sharoitda quyosh va shamol energetikasi uglerod neytral (ya’ni CO₂ chiqindisiz) energiya manbai sifatida alohida e’tiborga loyiq. Ular atmosfera muvozanatini tiklash, iqlim o‘zgarishini sekinlashtirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. 2. Quyosh va shamol energetikasining ekologik afzalliklari 2.1. Nol uglerod chiqindilari Quyosh va shamol elektr stansiyalari ishlash jarayonida issiqxona gazlari chiqarmaydi. Misol uchun, bitta 1 GW quvvatga ega quyosh elektr stansiyasi yiliga 1,6 million tonna CO₂ chiqindisini oldini olishi mumkin. 2.2. Resurslarning tiklanishi Bu energiya manbalari cheklanmagan resurslarga asoslanadi — Quyosh va shamol. Fosil yoqilg‘ilar kabi tugab qolish xavfi yo‘q va ularni ishlab chiqarish jarayoni muhitni ifloslantirmaydi. 2.3. Suvdan kam foydalanish Ko‘plab issiqlik elektr stansiyalaridan farqli ravishda, quyosh va shamol stansiyalari suvdan deyarli foydalanmaydi. Bu esa suv resurslari tanqis bo‘lgan O‘zbekiston uchun ayniqsa muhimdir. 3. O‘zbekistonda joriy etish imkoniyatlari O‘zbekiston geografik joylashuvi jihatidan quyosh va shamol energiyasidan foydalanish uchun qulay hisoblanadi:  Yiliga o‘rtacha 320 quyoshli kun;  Navoi, Buxoro, Qoraqalpog‘iston va Jizzax viloyatlarida barqaror shamol zonalari mavjud;  2030-yilgacha O‘zbekiston 12 GW qayta tiklanuvchi energiya quvvatini ishga tushirishni rejalashtirgan. 2024-yil holatiga ko‘ra, Navoi va Samarqand viloyatlarida Saudiya Arabistonining “ACWA Power” kompaniyasi ishtirokida yirik quyosh va shamol loyihalari amalga oshirilmoqda. Bu esa mamlakatning umumiy energiya balansida toza energiyaning ulushini oshiradi. 4. Xulosa va tavsiyalar Quyosh va shamol energetikasi issiqxona gazlarini kamaytirishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Ular atmosferaga CO₂ chiqarmasdan elektr ishlab chiqarish imkonini beradi, uzoq muddatda iqlim muammolarini yumshatadi va ekologik barqarorlikni ta’minlaydi. O‘zbekiston kabi quyoshli hududlarda bu manbalardan foydalanish energetik mustaqillik va ekologik xavfsizlik uchun strategik ahamiyatga ega. Tavsiyalar: Quyosh va shamol energetikasi loyihalarini ekologik ekspertizadan o‘tkazish va ularni tabiatga zarar yetkazmaydigan hududlarda joylashtirish;  Mahalliy kadrlarni tayyorlash va texnologik bilimlarni oshirish;  Qayta tiklanuvchi energiyaga soliq imtiyozlari va subsidiya siyosatini kengaytirish. 5 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si