ЖИНОЯТ НАТИЖАСИДА ЕТКАЗИЛГАН МУЛКИЙ ЗАРАРНИ ҚОПЛАШ

Аннотация

Экспертиза тайинлаш ва эксперт хулосасини баҳолаш тартибини такомиллаштиришнинг энг муҳим йўналиши – уларнинг холислиги, аниқлиги ва ишончлилигинитаъминлашдир.Юқоридакелтирилганмуаммоларвауларниҳалэтиш бўйича таклифлар эксперт хулосаларининг сифатини ошириш, уларнинг ишончлилигини ва шаффофлигини таъминлашга қаратилган. Ушбу таклифларни жорий қилиш орқали суд, ҳуқуқ ва бошқа органлар қарорлари тўғри ва ҳаққоний Калитсўзлар бўлишинитаъминлашмумкин. Ҳуқуқий, илмий, техник ёки бошқа соҳаларда мутахассисларнинг иш фаолиятини, воқеаларёкиҳолатлартўғрисидагихулосалариниолиш Экспертиза—буҳуқуқий,илмий,техникёкибошқасоҳалардамутахассисларнинг иш фаолиятини, воқеалар ёки ҳолатлар тўғрисидаги хулосаларини олишни назарда тутади. Ўзбекистон ва бошқа давлатларда экспертиза турли соҳаларда, шу жумладан, ҳуқуқ,молия,қурилиш,тиббиёт,экологиявабошқакўплабсоҳалардамуҳимаҳамиятга эга. Ушбу мақолада экспертиза тайинлаш ва эксперт хулосасини баҳолаш тартибини Э 1 такомиллаштиришбўйичатавсияларберилади . кспертизатайинлаш—бусудёкибошқатегишлиорганлартомониданмалакали мутахассисларни масалага оид хулосаларни олиш учун жалб қилиш жараёнидир. Экспертиза, айниқса, мураккаб, техник ёки махсус билимларни талаб қиладиган ҳолатларда муҳимдир. Бунинг мақсади, масаланинг адолатли ва об'ектив ҳал 2 этилишигаэришишдир . Эксперт хулосалари, одатда, судлар ёки бошқа ҳукумат органлари томонидан қарорқабулқилишдаасоссифатидаишлатилади.Шунингучунэкспертизатизимининг тўғри ва самарасиз ишлаши, адолат ва қонун устуворлигининг та'минланишига катта Э та'сиркўрсатади. кспертизатизимибиланбоғлиқбирқатормуаммолармавжуд: 1 Б.Б.Муродов. Жиноят-протсессуалқонун нормаларини эркинлаштириш йўллари //Олий юридик ўқув юртларида инсон ҳуқуқлари муҳофазасини таъминловчи фанларнинг ўқитишнинг замонавий муаммолари.Тошкент.ЎзбекистонМиллийуниверситетиҳуқуқшуносликфакултети2009.Б.66-69. 2 Б.Б.Муродов. Жиноят-протсессуал муносабатларда ҳимоячининг иштироки // “Адвокатлик фаолияти: назария ва амалиёт масалалари” мавзусидаги илмий-амалий конференция материаллари. ЎзР Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институти. – Тошкент, 2010. Б. 171- 175. 98 Мутахассисларнинг малакаси: баъзан, экспертлар етарлича тажрибага ёки зарур билимларга эга бўлмаслиги мумкин. Бу эса хулосаларнинг ишончлилигига салбий 3 та'сиркўрсатади . Об'ективликнингпасайиши:баъзиҳоллардаэкспертларўз шахсий ёки иқтисодий манфаатлари сабабли адолатсиз хулосалар чиқариши мумкин. Бу эса тизимнинг об'ективлигиникамайтиради. Экспертиза жараёнининг секинлашуви: экспертиза жараёни кўпинча узоқ давом этади,буэсамуаммоларниҳалқилишдакечикишларгаолибкелади. Қонуний ва норматив база етарли эмас: баъзи ҳолларда экспертиза тизими ва экспертхулосалариучуннорматив-ҳуқуқийбазанотўғриёкиэскирганбўлишимумкин, Э 4 буэсанатижадахулосаларнингтўғрилигигата'сирқилади . кспертиза тизимини янада самарали ва ишончли қилиш учун бир қатор чора- тадбирлар амалга оширилиши керак. Қуйидаги тавсиялар экспертиза тайинлаш ва хулосаларнибаҳолаштартибинитакомиллаштиришгаёрдамберади: Экспертлар учун малака ошириш курслари ва тренинглар ташкил этиш зарур. Бу экспертларнинг соҳадаги энг янги билимлар билан танишиб боришини та'минлайди ва уларнинг хулосаларининг ишончлилигини оширади. Малакали мутахассисларнинг тажрибасиюқорисифатлихулосаларчиқаришдамуҳимролўйнайди. Экспертиза жараёни шаффоф ва кузатиб борилиши керак. Бунинг учун экспертларва қарорчиқарувчилар орасидаяхши алоқаўрнатилишизарур.Шунингдек, эксперт хулосаларининг асосланиши тўғрисида батафсил ма'лумот бериш, уларни умумий аудитория учун тушунарли қилиш муҳимдир. Шу тарзда, хулосаларнинг 5 ишончлилигиваоб'ективлигита'минланади . Экспертиза жараёнига ташқи мониторинг ва назорат тизимларини ўрнатиш орқали, хулосаларнинг об'ективлигини та'минлаш мумкин. Ба'зи давлатлар бундай мониторинг тизимларини жорий қилиш орқали, экспертиза жараёнининг нохолис хулосалардан ҳоли бўлишига эришган. Мониторинг натижалари асосида, зарур бўлса, экспертларнингфаолиятигатузатишларкиритилишимумкин. Замонавий технологияларни, хусусан, сун'ий интеллект ва автоматлаштирилган тизимларни экспертиза жараёнига жорий этиш мумкин. Бу технологиялар эксперт хулосаларининг аниқлигини оширишга ёрдам беради ва жараённи тезлаштиради. Масалан, ма'лумотларни таҳлил қилиш ва эксперт хулосаларини аввалги ишлар билан 6 солиштиришучуналгоритмларяратишмумкин . 3 Ш.Ш.Суюнов.Гиёҳвандликвоситалариёкипсихотропмоддаларбиланқонунгахилофравишдамуомала қилишданиборатжиноятларниквалификатсияқилишнингмуҳимжиҳатлари.“Талқинватадқиқотлар” Республикаилмий-услубийжурнали10сони.01.10.2022йилБ.105-109. 4 Ш.Ш.Суюнов. Компютер техника воситалари орқали содир этилган фирибгарлик жинояти турлари. “Замонавий дунёда педагогика ва психология” номли Республика илмий-амалий конференцияси. 9.06.2023йил 5 Ш.Ш.Суюнов. Гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини ёки психотроп моддаларини сотиш мақсадисиз ноқонуний ишлаб чиқариш, олиш, сақлаш, жинояти тушунчаси // Жамият ва инновация. – 2025.–В.6.–Но1/С.–Б.267-277. 6 А.Т.Аширбоев.