IT OLAMIGA ILK QADAM BOSHLANG’ICH TA’LIMDAN BOSHLANADI

Аннотация

Mazkur maqolada zamonaviy axborot texnologiyalarining jamiyat hayotidagi o‘rni va ularni o‘rgatishda boshlang‘ich ta’lim bosqichining roli haqida so‘z yuritiladi. IT savodxonligini erta yoshdan shakllantirish, o‘quvchilarda algoritmik tafakkur, raqamli madaniyat va xavfsizlikni rivojlantirish zarurligi asoslab beriladi. Shuningdek, xorijiy va Kalit so‘zlar: mahalliytajribalartahlilqilinib,taklifvatavsiyalarbildiriladi. Boshlang‘ich ta’lim, axborot texnologiyalari, raqamli savodxonlik, algoritmiktafakkur,zamonaviypedagogika,IT-kompetensiya. “Kelajak – bu texnologiya. Bolalarga texnologiyani erta o‘rgatmaslik – ulardan kelajakniolibqo‘yishbilanbarobar.” SteveJobs Bugungi kunda dunyo miqyosida raqamli texnologiyalar jadal sur’atlar bilan rivojlanib, har bir sohaning ajralmas qismiga aylangan. Bu borada O‘zbekiston ham zamon bilan hamnafas bo‘lish, yosh avlodni raqamli tafakkur, texnologik savodxonlik va dasturlash ko‘nikmalari bilan qurollantirish yo‘lida izchil islohotlarni amalga oshirmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Kelajak – raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va 1 bilimli yoshlar qo‘lida. Biz ta’limga investitsiya kiritmasak, hech qanday rivoj bo‘lmaydi” ushbu fikr bejiz aytilmagan. Chunki zamonaviy dunyo axborot texnologiyalarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Raqamli dunyoga moslasha olmagan, sun’iy intellektni tushunmaydigan va undan foydalana olmaydigan jamiyatlar orqada qolib ketmoqda. Bugungi yoshlar esa kelajak poydevorini hozirdan qurayotgan me’morlardir. Ularning bilimli, tafakkuri o‘tkir va texnologikjihatdanqurollanganbo‘lishimamlakattaraqqiyotigarovidir. XXI asr – bu texnologiyalar asri. Har bir soha, har bir faoliyat turi axborot texnologiyalarisiz tasavvur etib bo‘lmaydigan zamonda yashayapmiz. IT sohasining jadal rivojlanishibutunta’limtizimigayangicha yondashuvnitalabqilmoqda.Ayniqsa,boshlang‘ich ta’limda bu sohani erta o‘rgatish dolzarb masalaga aylanmoqda. Chunki bolalikda o‘zlashtirilgan asosiy bilim va ko‘nikmalar keyingi bosqichlardagi o‘quv yutuqlarining poydevorihisoblanadi. Afsuski, IT savodxonligi ko‘p hollarda o‘rta yoki oliy ta’lim bosqichlarida boshlanadi. Bu esa yosh avlodning imkoniyatlarini cheklaydi. Shu bois, maqolada axborot texnologiyalariga oid dastlabki bilimlarni boshlang‘ich bosqichdayoq joriy etishning ilmiy-amaliy asoslari, uslublarivafoydalaritahlilqilinadi. 124 1 O‘zbekistonRespublikasiPrezidentiSh.M.Mirziyoyevning2020-yil24-yanvardagiOliyMajlisga Murojaatnomasi. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Zamonaviyta’limtiziminingustuvoryo‘nalishlaridanbiri–buraqamlisavodxonlikvaIT ko‘nikmalarini erta bosqichda shakllantirishdir. Dunyo bo‘yicha olib borilayotgan ilmiy tadqiqotlar va tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, axborot texnologiyalariga oid dastlabki bilimlar aynan boshlang‘ich ta’limda berilsa, o‘quvchilarning tafakkuri, muammoli vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyati va ijodiy fikrlashi yanada rivojlanadi. Shu jihatdan, quyida raqamli savodxonlikning mazmuni, boshlang‘ich bosqichda IT fanining ahamiyati, xorijiy tajribalar va mamlakatimizdagi mavjud holat, shuningdek, IT o‘qitishning innovatsionuslublaritahlilqilinadi. 1.Raqamlidunyodao‘smirlarningo‘rni Bugungi yoshlar “digital native” deb ataladi, ya’ni ular tug‘ilganidan raqamli texnologiyalar bilan tanish. Ammo bu texnologiyalardan foydalanish ularni to‘laqonli raqamli savodxonqilmaydi.Raqamlisavodxonlik—buaxborotniqidirish,tahlilqilish,tanlash,xavfsiz ishlatish va ijodiy foydalanish madaniyatidir. Bu madaniyatni shakllantirish maktabgacha 2 ta’limdanboshlanishi,boshlang‘ichta’limdaesatizimlidavometishizarur. 2.Boshlang‘ichta’limdaITo‘qitishningdolzarbligi Boshlang‘ich maktab o‘quvchisining psixologik rivojlanish xususiyatlari unga dastlabki dasturlash, kompyuter savodxonligi, algoritmlash va internet xavfsizligi elementlarini o‘zlashtirishga imkon beradi. Ko‘plab xorijiy mamlakatlarda, xususan, Estoniya, Finlyandiya va Janubiy Koreyada bu yondashuv allaqachon yo‘lga qo‘yilgan. Estoniyada 1-sinfdan boshlab bolalar Scratch, Bee-Bot kabi vizual dasturlash tillarida ishlaydi. Bu esa ularning algoritmik 3 tafakkurinirivojlantiradi. 3.O‘zbekistontajribasivamuammolari O‘zbekistonda raqamli ta’limga e’tibor kuchaygan bo‘lsa-da, boshlang‘ich bosqichda IT fani mustaqil fan sifatida to‘liq joriy etilmagan. Informatika ko‘pincha 5-sinfdan boshlanadi. Bu yosh bolalarning texnologik muhitni faqat iste’molchilik nuqtai nazaridan anglashiga olib kelmoqda. Shuningdek, o‘qituvchilarning IT kompetensiyalari, darsliklar bazasi va interaktiv 4 vositalarningyetarliemasligihamdolzarbmuammolarsirasigakiradi. 4.Boshlang‘ichsinflardaITo‘rgatishuslublari Boshlang‘ichta’limdaITo‘qitishdaquyidagiyondashuvlartavsiyaqilinadi: Vizualdasturlash:Scratch,Code.orgplatformalariorqalimultfilmvao‘yinlaryaratish. Algoritmiko‘yinlar:“Robotyo‘ltop”,“Kodyozing”kabistolvaonlayno‘yinlar. Axborot xavfsizligi: Oddiy ssenariylar orqali parol yaratish, shaxsiy ma’lumotlarni himoyaqilishnio‘rga