INNOVATSION PEDAGOGIK FAOLIYAT TUSHUNCHASINING ILMIY MANBALARDA YORITILISHI

Аннотация

Mazkur maqolada innovatsion pedagogik faoliyat tushunchasining mazmuni, mohiyati va ilmiy-nazariy asoslari chuqur tahlil etilgan. O‘zbekiston hamda xorijiy mamlakatlar tajribasi asosida innovatsion faoliyatni tashkil etish, uni pedagogik jarayonga integratsiyalash, pedagogik faoliyatda innovatsion yondashuvlar va texnologiyalarni tatbiq etish bilan bog‘liq dolzarb masalalar yoritilgan. Turli ilmiy manbalar, jumladan, zamonaviy pedagogika, psixologiya, didaktika va axborot texnologiyalari sohasidagi tadqiqotlar asosida innovatsion pedagogik faoliyatning shakllanishi va rivojlanish dinamikasi ochib berilgan. Shuningdek, maqolada innovatsion pedagogik faoliyatni amalga oshirishda uchraydigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari bo‘yicha ham ilmiy xulosalar berilgan. Tadqiqotlar natijasida innovatsion pedagogik faoliyat nafaqat ta’lim sifatini oshiruvchi omil, balki pedagogik jarayonni isloh qiluvchi strategik vosita sifatida namoyon bo‘layotgani isbotlangan. Kalit so‘zlar: innovatsion pedagogik faoliyat, pedagogik yangilik, zamonaviy ta’lim, innovatsion texnologiyalar, pedagog kompetensiyasi, ijodkorlik, pedagogik integratsiya, ta’lim sifati, innovatsiya, metodika. XXI asrda jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgan ijtimoiy, iqtisodiy va texnologik jarayonlar ta’lim tizimidan ham moslashuvchanlik, yangilikka ochiqlik va doimiy modernizatsiyani talab qilmoqda. Globallashuv, raqamli transformatsiya va yangi avlod o‘quvchilarining ehtiyojlari ta’limda innovatsion yondashuvlarning zarurligini ta’kidlaydi. Shu munosabat bilan, pedagogik faoliyatda innovatsiyalarni joriy etish, yangicha fikrlash, kreativ yondashuvlar va ilg‘or pedagogik texnologiyalardan foydalanish dolzarb masalaga aylangan. Innovatsion pedagogik faoliyat bu – o‘qituvchi va tarbiyachilarning o‘z kasbiy faoliyatida ilgari qo‘llanilmagan, samaradorlikni oshiruvchi yangi pedagogik g‘oyalarni amaliyotga joriy etish jarayonidir. Ushbu faoliyat nafaqat ta’lim mazmunini boyitadi, balki o‘quvchilarning faolligi, mustaqil fikrlashi, tanqidiy yondashuvni shakllantiradi. Shu sababli innovatsion pedagogik faoliyatni ilmiy asosda o‘rganish, uni tashkil qilish mexanizmlari va rivojlanish omillarini aniqlash hozirgi zamon ta’limi oldida turgan eng muhim vazifalardan biridir. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida ham ta’lim tizimini isloh qilish, unda innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish bo‘yicha tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. "Ta’lim to‘g‘risida"gi Qonun, "Ilm-fan va innovatsiyalarni rivojlantirish strategiyasi", "Yangi O‘zbekiston – maktabgacha ta’lim tizimini modernizatsiya qilish konsepsiyasi" kabi muhim hujjatlar bu yo‘nalishda huquqiy asos yaratmoqda. Biroq, mavjud ilmiy manbalarda innovatsion pedagogik faoliyat tushunchasiga doir qarashlar turlicha talqin qilinmoqda, bu esa mavzuni yanada chuqurroq o‘rganishni taqozo etadi. Ushbu maqola innovatsion pedagogik faoliyat tushunchasining ilmiy manbalarda qanday yoritilganini tahlil qilish, uning mazmun-mohiyatini aniqlash, mavjud yondashuvlar va metodologik asoslarni o‘rganishga bag‘ishlanadi. Mazkur tadqiqot pedagogik faoliyatni zamonaviy talablar asosida 170 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo takomillashtirish, o‘qituvchi va tarbiyachilarni innovatsion faoliyatga tayyorlash borasida ilmiy-amaliy asos yaratishga xizmat qiladi. O‘zbekistonlik pedagog olimlardan professor M. Xodjiyev fikricha, innovatsion pedagogik faoliyat — bu pedagogik jarayonda mavjud an’anaviy metodlar ustiga yangi pedagogik g‘oya, texnologiya yoki yondashuvni joriy etish, uni real natijaga qaratilgan holda shakllantirish va amalga oshirishdir. Unga ko‘ra, har qanday innovatsion faoliyat quyidagi asosiy bosqichlardan iborat bo‘ladi:  ehtiyojni aniqlash;  yangilik yaratish (g‘oya shakllantirish);  uni amaliyotga joriy qilish;  samaradorligini tahlil qilish. Pedagogik innovatsiyaning nazariy negizlari ta’lim falsafasi, pedagogik psixologiya, o‘qitish metodikasi, didaktika va sotsial pedagogika fanlarining kesishgan nuqtasida shakllanadi. Xususan, Yu.K. Babanskiy o‘zining “O‘qitishning samarali tashkil etilishi” nomli asarida innovatsiyaga faqat tashqi shakl sifatida emas, balki pedagogning ichki ehtiyojidan kelib chiqadigan shaxsiy o‘zgarishlar majmui sifatida qaraydi. Innovatsion faoliyatga yondashuvlar quyidagicha farqlanadi: Konstruktiv yondashuv – innovatsiyani yangilik sifatida ishlab chiqish; Texnologik yondashuv – ilg‘or usullarni qo‘llash va ularning natijasini o‘lchash; Shaxsiy yondashuv – pedagogning o‘zini o‘zi rivojlantirish, refleksiyasi asosidagi o‘zgarishlar. Professor T. Kiyikova ta’kidlashicha, innovatsion faoliyatga ega pedagog o‘z ishida faqatgina mavjud dasturlar va metodlarga tayanmaydi, balki yangi shakl, metod va texnologiyalarni ishlab chiqadi, o‘z o‘quvchilarining shaxsiy ehtiyojlari asosida yangilik kiritadi. Ilmiy adabiyotlar tahlilidan ko‘rinadiki, mualliflar bu tushunchaga har xil yondashadi. Ba'zilar uni o‘qituvchi faoliyatidagi texnologik yangili