JEŃIL ATLETIKADA SEKIRIW TÚRLERINE SHOLÍW JASAW

Аннотация

This article presents an overview of jumping events in track and field athletics, as well as the competition rules for these disciplines. The techniques and methods of performing jumps are described. Additionally, the article examines the widespread popularity of jumping events worldwide and their place in the programs of the Olympic Games and World Championships. Key words: Types of jumps, track and field, long jump, triple jump, high jump, pole vault, vertical obstacle, horizontal obstacle, phases of a jump, jumping techniques. KIRISIW Jeńil atletikanıń sekiriw túrleri – juwırıp kelip uzınlıqqa sekiriw, juwırıp kelip uzınlıqqa úshlep sekiriw, biyiklikke sekiriw, tayaqshaǵa tayanıp sekiriw túrlerin óz ishine alǵan sport túri. Házirgi waqıtta sekiriwler tek ǵana jeńil atletikanıń ayırım túri sıpatında emes, al oqıwshılardıń úylesimli hám hár tárepleme fizikalıq rawajlanıwı ushın bilimlendiriw, den-sawlıqtı bekkemlew hám rawajlandırıw wazıypaların sheshiwde fizikalıq tárbiya quralı sıpatında da xızmet etetuǵın paydalı dene shınıǵıwları retinde keń tarqalǵan. Bul temanıń aktuallıǵı jeńil atletika shınıǵıwlarınıń sekiriw túrleri arqalı fizikalıq jaqtan jetilisken shaxstı tayarlawdıń tiykarǵı wazıypalarınan biri sıpatında belgilenedi. Dene tárbiyası hám sport boyınsha izertlewshilerdiń kópshiligi bul wazıypanıń sheshimi dene tárbiyası boyınsha oqıw sabaqlarına jeńil atletikanıń sekiriw túrlerin kirgiziw arqalı oqıtıw procesin 1010 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 optimallastırıwdan ibarat ekenligine isenim bildiredi. Sonıń ushın olardıń bilim alıwshılardıń densawlıǵına, fizikalıq rawajlanıwına tásirin úyreniw áhmiyetli. Maqseti - jeńil atletikanıń sekiriw túrlerin kórip shıǵıw. Wazıypaları: jeńil atletikalıq sekiriw túrlerin anıqlaw; • vertikal tosıqlardan sekiriw túrlerin kórip shıǵıw; • gorizontal tosıqlardan sekiriw túrlerin kórip shıǵıw; • sekiriw texnikasınıń tiykarǵı fazaların ashıp beriw; Usı izertlewdiń metodologiyalıq tiykarın tańlanǵan sport túri menen shuǵıllanıw ózgeshelikleri (L.N. Koval, O.G. Bogdanov, E.V. Yaroshenko, E.N. Alekseeva) quradı. Qoyılǵan wazıypalardı sheshiw ushın tómendegi izertlew usılları qollanıldı: ilimiy ádebiyatlardı teoriyalıq tallaw. Jeńil atletika júriw, juwırıw, sekiriw hám ılaqtırıw shınıǵıwların birlestiretuǵın hám usı túrlerdi óz ishine jámlegen kóp gúres túrlerinen dúzilgen sport túri. Ulıwma orta bilim beriw mektebinde jeńil atletika júriw, juwırıw (qısqa, orta, uzaq aralıqqa juwırıw; estafetalı juwırıw; kross juwırıw), sekiriw (biyiklikke, uzınlıqqa), ılaqtırıw (kishi top, granata, yadro ılaqtırıw) sıyaqlı túrler menen kórsetiledi. Jeńil atletika shınıǵıwları menen turaqlı shuǵıllanıw kúsh, tezlik, shıdamlılıq hám kúndelikli turmısta insanǵa zárúr bolǵan basqa sapalardı rawajlandıradı. Jeńil atletikada tórt túrli sekiriw bar: biyiklikke sekiriw, tayaqsha menen sekiriw, uzınlıqqa sekiriw hám uzınlıqqa úshlep sekiriw. Házirgi waqıtta sekiriwler tek jeńil atletikanıń óz aldına túri sıpatında emes, al hár tárepleme fizikalıq rawajlanıwdıń tásirsheń quralı bolıp xızmet etetuǵın paydalı fizikalıq shınıǵıwlar sıpatında da keń tarqalǵan. Joqarı sport nátiyjelerine erisiw ushın tek ǵana sekiriw menen shuǵıllanıw jeterli emes. Hár tárepleme hám arnawlı fizikalıq rawajlanıwdıń joqarı dárejesine iye bolıw áhmiyetli. Usı maqsette hár qıylı shınıǵıw quralları qollanıladı. Sekiriwshiniń arnawlı tayarlıǵında, ásirese, bulshıq etlerdiń kúshi hám qısqarıw tezligin rawajlandırıwǵa úlken itibar qaratıladı. Usı maqsette: snaryadlarda gimnastika, shtanga menen shınıǵıwlar, arnawlı sekiriw shınıǵıwları, sprinterlik shınıǵıwlar, qısqa aralıqqa juwırıw hám basqalardan paydalanıladı. Sonıń menen birge, sekiriw texnikasın jetilistiriwge de úlken itibar qaratılmaqta. Háreket sapalarınıń rawajlanıwı hám sekiriwshi texnikasıniń jetilisiwi bir-biri menen baylanıslı halda ótiwi kerek. SEKIRIWDIŃ TIYKARǴI TEXNIKALARI. Jeńil atletika sekiriw túrleri aralas, yaǵnıy ciklli emes dúzilistegi shınıǵıwlar qatarına kiredi. Bul shınıǵıwlar texnikasın ózlestiriw onıń ayırım bólimlerin baylanıstırıwshı bir qatar ótiw fazaların óz ishine aladı. Bul fazalardıń quramalılıǵı sonda, olarda háreket koordinaciyasınıń ózgeriwi, olardıń strukturasınıń ózgeriwi, tezlik hám kúshlerdiń qayta bólistiriliwi júz beredi. Ásirese, ótiwlerdiń xarakteri hám texnikalıq orınlanıwı boyınsha juwırıwdan tepsiniwge ótiw fazası qıyın boladı. Jeńil atletika sekiriwleri eki túrge bólinedi: vertikal tosıqlardan ótip sekiriw (bálentlikke hám tayaqsha menen sekiriw) hám gorizontal tosıqlardan ótip sekiriw (uzınlıqqa hám úshlep sekiriw). Sekiriw nátiyjeliligi sekiriw nátiyjeliliginiń tiykarģı faktorları jaratılǵanda tepsiniw fazasında anıqlanadı. Bul faktorlarga tómendegiler kiredi: - sekiriwshiler denesiniń baslanǵısh ushıw tezligi; - sekiriwshiler denesiniń ushıw múyeshi. Ushıw fazasında OMS háreketiniń traektoriyası tepsiniw xarakterine hám sekiriw túrine baylanıslı. 1011 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, V