QADIMGI YERQOʻRGʻONDA OLIB BORILGAN ARXEOLOGIK TADQIQOTLAR XUSUSIDA

Аннотация

В данной статье анализируются результаты исследований, проведенных на археологическом памятнике древнего города Еркургон. Еркургон является одним из древнейших городов Центральной Азии, его история восходит к IV-III векам до н. э. В результате археологических раскопок были изучены архитектурные сооружения города, культурные слои, жилые здания и оборонительные сооружения. Исследования показывают, что Еркургон в древности был важным центром торговли и культуры. Ключевые слова: Еркургон, археология, древний город, архитектурное наследие, Центральная Азия, оборонительные сооружения, культурные слои. Annotation. This article analyzes the results of research conducted at the ancient Yerqorgon archaeological site. Yerqorgon is one of the oldest cities in Central Asia, with its history dating back to the 4th-3rd centuries BCE. Archaeological excavations have studied the city's architectural structures, cultural layers, residential buildings, and defense installations. The research shows that in ancient times, Yerqorgon was an important center of trade and culture. Keywords: Yerqorgon, archaeology, ancient city, architectural heritage, Central Asia, defense installations, cultural layers. Kirish. Yerqoʻrgʻon — Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyatida joylashgan qadimgi shahar xarobasi boʻlib, u Oʻrta Osiyo madaniyati va urbanistik rivojlanishini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi. Shahar miloddan avvalgi IV asrdan milodiy XIII asrgacha faoliyat koʻrsatgan. Arxeologik tadqiqotlar shaharning strategik ahamiyati, iqtisodiy hayoti va meʼmorchiligi haqida qimmatli maʼlumotlar beradi. Ushbu maqolada Yerqoʻrgʻon yodgorligida olib borilgan arxeologik izlanishlar asosida shaharning tarkibiy qismlari, tarixiy ahamiyati va madaniy merosi tahlil qilinadi. Tahlil va Muhokama. Qadimgi Yerqoʻrgʻon arxeologik majmuasi Oʻrta Osiyoning eng qadimgi va muhim shaharlaridan biri sifatida oʻrganilgan boʻlib, uning tarixiy, madaniy va iqtisodiy ahamiyati juda katta. Ushbu boʻlimda shaharning arxeologik qatlamlari, meʼmorchiligi, mudofaa tizimlari, iqtisodiy faoliyati va madaniy aloqalari chuqur tahlil qilinadi. Yerqoʻrgʻon shahri aniq reja asosida qurilgan boʻlib, uning markaziy qismida hokimiyat va diniy inshootlar joylashgan. Arxeologlar shaharning quyi qatlamlarida (miloddan avvalgi IV- III asrlar) oddiy loydan qurilgan uylar, yuqori qatlamlarda (milodiy VIII-XII asrlar) esa pishiq gʻishtdan qurilgan binolar topilgan. Bu shaharning asta-sekin rivojlanganini koʻrsatadi. 1006 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Shaharning asosiy xususiyatlaridan biri uning aylana shaklidagi mudofaa devorlari boʻlib, ularning qalinligi 3-4 metr, balandligi esa 10 metrgacha yetgan. Bu devorlar nafaqat dushman hujumlaridan himoya qilish uchun, balki shaharning maʼmuriy chegarasini belgilash uchun ham xizmat qilgan. Turar-joy binolarining tarkibi juda murakkab boʻlib, ichkarida hovli, yashash xonalari, omborxona va hunarmandchilik ustaxonalarini oʻz ichiga olgan. Uylarning devorlari geometrik naqshlar va rangli suvoqlar bilan bezatilgan, bu esa shaharda badiiy hunarmandchilikning yuqori darajada rivojlanganligidan dalolat beradi. Ayrim uylarda suv taʼminoti tizimlari (qadimgi quduqlar va kanalizatsiya) topilgan, bu esa shaharda muhandislik bilimlarining yuqori darajada ekanligini koʻrsatadi. Yerqoʻrgʻonning mudofaa inshootlari uning strategik ahamiyatini koʻrsatadi. Shahar atrofi qalin devorlar va minoralar bilan oʻralgan boʻlib, ular dushman hujumlariga qarshi himoya vazifasini oʻtagan. Arxeologik topilmalar shuni koʻrsatadiki, shahar devorlari bir necha marta taʼmirlangan va mustahkamlangan. Shaharning shimoli-gʻarbiy qismida qal'a xarobalari topilgan boʻlib, bu yerda harbiy qoʻmondonlik markazi joylashgan boʻlishi mumkin. Qal'a ichidagi qurol-yarogʻ va zirh qoldiqlari shaharda doimiy harbiy garnizon boʻlganligini koʻrsatadi. Yerqoʻrgʻon Qashqadaryo vodiysida joylashganligi tufayli qadimgi savdo yoʻllarini nazorat qilishda muhim rol oʻynagan. Shahar shimolda Choch (Toshkent) va janubda Baktriya (Afgʻoniston) bilan bogʻlangan savdo yoʻllarining chorrahasida joylashgan. Bu unga nafaqat iqtisodiy, balki harbiy jihatdan ham ustunlik bergan. Yerqoʻrgʻon aholisining asosiy kasbi dehqonchilik boʻlgan. Arxeologik qazishmalar paytida bugʻdoy, arpa va uzum donalari topilgan, bu esa qadimgi aholining qishloq xoʻjaligida faol boʻlganligini koʻrsatadi. Shaharda suv taʼminoti tizimi (ariqlar va suv omborlari) mavjud boʻlib, ular qurgʻoqchil mintaqada qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga imkon bergan. Yerqoʻrgʻon hunarmandlari metallurgiya, kulolchilik va toʻqimachilik bilan shugʻullangan. Topilgan sopol idishlar, jez qurollar va ipak matolar shaharda yuqori darajadagi ishlab chiqarishni koʻrsatadi. Shuningdek, Xitoy va Hindiston savdogarlari bilan aloqalarni tasdiqlovchi tangalar va bezaklar topilgan. Bu shaharning Buyuk Ipak yoʻli tizimida muhim rol oʻynaganligini koʻrsatadi. Arxeologik topilmalar shaharda bir nechta diniy eʼtiqodlar mavjudligini ko