ǴAYIP DEMESINOVTIŃ VOKAL LIRIKASI

Аннотация

В данной статье анализируются вокальные произведения известного композитора Гаипа Демесинова в лирическом духе. В таких песнях, как “Қыз елеги”, “Сағындым”, “Шеп көрмеймен” изображены любовь, тоска и музыкальное оформление народных мелодий, а также подход композитора к национальным мелодиям. Лад, темп, размер, форма и образы каждого произведения анализируются с научной точки зрения. Ключевые слова: вокал, лирика, композитор, образ, песня. G'AYIB DEMESINOV'S VOCAL LYRICS Annotation. This article analyzes the lyrical vocal works of the renowned composer G'oyib Demesinov. Songs like «Qiz elegi,» «Sag'indim,» and «Shep ko'rmeymen» depict the musical formation of love, longing, and folk melodies, as well as the composer's unique approach to the national melody. The mode, tempo, meter, form, and figurative characteristics of each work are analyzed from a scientific perspective. Keywords: vocals, lyrics, composer, image, song. Qaraqalpaq muzıka kórkem ónerinde ózine tán usılı hám obraz jaratıw sheberligi menen belgili bolǵan Ǵayıp Demesinov dóretiwshiligi, ásirese, onıń vokal dóretpelerindegi lirizm menen ajıralıp turadi. Kompozitordıń bir qatar qosıqları tiykarında insanıy sezimler - muhabbat, saǵınısh, arzıw-úmitler kórkem muzıkalıq kórinis tapqan. Ásirese, Demesinovtıń «Qız elegi,» «Saǵındım,» «Shep kórmeymen,» «Qońırattıń qızları bar» sıyaqlı qosıqları mazmun jaǵınan bay, al muzıkalıq dúzilisi xalıq ırǵaqlarǵa baylıǵı menen dıqqatqa ılayıq. Ǵayıp Demesinovtıń lirikalıq temadaǵı vokal qosıqlarına “Qız elegi”, “Saǵındım”, “Shopan oyı”, “Shep kórmeymen”, “Qońırattıń qızları bar” atlı qosıqları kiredi. Bul qosıqlarda ıshqı muhabbat, qızlarǵa degen joqarı húrmet sezimleri bayqaladı. Kompozitordıń “Qız elegi” qosıǵı A.Qonarbaev sózine qazaq tilinde jazılǵan bolıp, namada qazaqsha koloritte dóretilgen. Qosıq sózlerine keletuǵın bolsaq, jigittiń súygen qızın erkeletiwi onı maqtaw mazmunında jazılǵan: Sál jımıyıp kúlgende, Qıynap kettiń sáwleshim, Saldır salaq júrgende, Jıynaqı ettiń sáwleshim. 941 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Qosıqtaǵı “sáwleshim” sózi qazaq tilinde erkeletiw mánisinde qollanılıp, bul sóz jarıqlıq, nur, quyash mánisin ańlatadı. Kompozitordıń dóretken qosıǵı Allegro tempinde, qazaq muzıkalarına tán bolǵan D- miksolidiy ladında, ¾ ólshemde berilgen. Qosıq xarakteri oyın temasına jaqın bolıp, er adamlar tárepinen atqarıladı. Qosıq forması naqıratlı kupletli túrde jazılǵan. Sxeması: Tekst ab cd Muzıkası ab ab Qosıq kirisiw bólimi menen baslanıp, onda oń qolda segizlik sozımlıqlar, al shep qolda bolsa punktrli ritm qollanıladı. Qosıqtıń a bóliminde akkomponimentte T-S-T hám T-D-T baylanısları qollanılıp, oń qolda funkciyaǵa say akkorlı túrde notalar berilse, shep qolda, funkciya sesleri jayılǵan arpedjio menen atqarıladı. Qosıqtıń b bóliminde tema a bólimge uqsas berilip, onda ólshem 4/4 ke ózgerip, háreket tezlesedi. 942 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Qosıq mazmunı hám atqarılıw jaǵınan jeńil bolıp, kóbinese xalıq muzıkalarına uqsas jazılǵan. Ol kuplettiń aqırǵı qatarınıń qaytalanıp, dawıstı kvarta joqarı kóteriw menen tiykarǵı tonlıqta juwmaqlanadı. Kompozitordıń dóretiwshiliginde eń tanıqlı “Qońırattıń qızları bar” qosıǵı óz dáwirinde kópshiliktiń kewilinen orın alǵan. Mısalı: Esse samal Ústúrt jaqtan, Bári gózzal bári shaqqan, Baǵ ishinde ushıratsań, Jílwa menen janıńdı alar, Qońırattıń qızları bar. Qosıq mazmunı jaǵınan Qońırattıń qızların maqtaw temasında jazılıp, ortasha tempte atqarıladı. Qosıq Allegro assai tempinde, xalıq muzıkalarına tán bolǵan d-frigiy ladında, 2/4 ólsheminde jazılǵan. Qosıq naqıratsız kupletli formada jazılǵan. Sxeması: Tekst a b c Muzıkası a a a Qosıq kirisiw bólimi menen baslanıp, onda T-D akkordlarındaǵı sesler oń qolda jayılǵan halda berilse, shep qolda oktava kórinisinde qollanılǵan. Qosıqtıń a bóliminde dawıs ekinshi oktavada atqarılsa, akkomponimentte T-III-II úshseslikleri shep qolda gomofon-garmoniyalıq fakturada, oń qolda akkordlı túrde berilgen. Qosıq júdá kishi bolsa da adamlardıń kewlinen orın alıp, paxta atızlarında toy merekelerde kópshilik atqarıp júrgen. Qosıqtıń bunday insanǵa jaǵımlı bolıp, tez yadda qalıwınıń sebebi bálkim kompozitordıń xalıq namalarına jaqınlıǵında shıǵar. Kompozitordıń lirikalıq mazmunındaǵı “Saǵındım” qosıǵı Jolmurza Aymurzaev sózine jazılıp, qosıq mazmunına jigittiń óz súygen yarınıń basqaǵa ketiwi hám onıń saǵınısh sezimleri súwretlep berilgen. Mısalı: Qara kózli, qıyqash qaslı sáwer yar, Altın júzik saldıń sırǵa taǵındıń, Kúygelek kózińe men bolıp qumar, 943 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Jollarıńa shámshe bolıp aǵıldım. Qosıq Moderato tempinde, h-doriy ladında, 7/8 ólsheminde, naqıratlı kupletli formada dóretilgen. Sxeması: Tekst ab cd Muzıkası ab ab Qosıq kirisiw bólimi menen baslanıp, lirikalıq sezimler dáslepki notalardan-aq sezilip baslaydı. Bunda shep hám oń qollarda birdey nama berilip, 4 taktten soń shep qolda tonika úshsesliginiń sesleri jeke h