N. A. RIMSKIY-KORSAKOVTÍŃ OPERA DÓRETIWSHILIGINDE FANTASTIKALIQ ERTEK: «QAR QIZ» («SNEGUROCHKA») OPERASÍ MÍSALÍNDA

Аннотация

This article explores Nikolai A. Rimsky-Korsakov’s opera The Snow Maiden as a significant work within the genre of musical fairy tales. It analyzes the ideological and artistic features of the libretto, the use of folklore and folk-poetic motifs, as well as the composer’s musical-dramaturgical techniques. Special attention is given to orchestration, vocal style, and the symbolism of characters, reflecting the interaction between humans and nature. The study highlights the importance of The Snow Maiden within the context of late 19th-century Russian opera and emphasizes Rimsky-Korsakov’s contribution to the development of national musical art. Keywords: Rimsky-Korsakov, The Snow Maiden, musical fairy tale, Russian opera, folklore, libretto, orchestration, musical-dramaturgical analysis, symbolism. 935 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Nikolay Andreevich Rimskiy-Korsakov - ullı rus kompozitorı, dirijyorı, pedagogı hám muzıka ǵayratkeri bolıp, onıń dóretpeleri rus klassikalıq muzikasınıń shıńına aylanǵan. Ol 1844- jılı Tixvin qalasında aqsúyek shańaraǵında dunyaǵa kelgen hám kishkene waqtınan muzıkaǵa qızıǵıwshılıq kórsetken. Dáslep onıń táǵdiri teńiz floti menen baylanıslı bolıwı múmkin edi - ol Teńiz kadetler korpusın pitkerip, hátte dúnya átirapın aylanıp shıqqan. Biraq, kórkem ónerge degen qumarlıǵı basım kelip, Miliy Balakirev penen tanısqannan soń kompoziciya menen shın júrekten shuǵıllanıp baslaydi. Nátiyjesinde, Borodin, Musorgskiy, Kyui hám Balakirev penen birge "Qudiretli topardıń" ápsanalı aǵzasına aylanadı. Rimskiy-Korsakov tek ǵana muzikanıń ullı dóretiwshisi emes, al sońǵı dárejedegi ustaz da bolǵan - onıń shákirtleri qatarında Glazunov, Stravinskiy, Prokofev hám Lyadov sıyaqlı ataqli kompozitorlar bar. Ol ómir menen xoshlasqan doslarınıń shıǵarmaların da tolıqtırıp, redaktorlap otırǵan. Mısalı, Borodinniń "Knyaz Igor" operasın orkestrlegen hám Musorgskiydiń qoljazbaların tártipke keltirgen. Onıń muzikası - jalpaq reńler, ertekli obrazlar hám xalıq kolorit penen tolı sıyqırlı álem. Ol orkestrdi sheberlik penen qollanıp, janlı hám súwretli shıǵarmalar jaratqan. Eń belgili dóretpeleri qatarında "Shaxerezada" simfoniyalıq syuitası, "Qarqız," "Sadko," "Sultan patsha haqqındaǵı ertek" (mashxur "Hárreniń ushıwı" menen), "Altın qoraz" hám "Patsha kelinshegi" operaları bar. Onıń shıǵarmalarında folklor, shıǵıs sazları hám fantastika óz-ara baylanısıp, onıń garmoniyası hám orkestrovkası ásirler ótse de adamdı tań qaldıradı. Rimskiy-Korsakov tek muzikalıq miyras emes, ádebiy miyras ta qaldırǵan - onıń "Muzikalıq ómirimniń jılnaması" dáwirge hám dóretiwshilik procesine ózgeshe názer taslaydı. Ol 1908-jılı Lyubensk qorǵanında qaytıs bolǵan, biraq onıń muzikası házirgishe jańlap, óziniń gózzallıǵı hám sheksiz qıyalı menen tıńlawshılardı ózine qaratıp kelmekte. Ertek - rus kompozitorları ushın eń tartımlı janrlardan biri. Kóplegen opera dóretpeleri ertek syujetleri tiykarında jazılǵan. Biraq, A.S. Pushkin aytqanınday, ertek - "jalǵan, lekin onda ishara bar". Barlıq opera-ertekler birdey baxıtlı táǵdirge iye bolmadı, olardaǵı isharalar hám kútilmegen muzıkalıq sheshimler sebepli. Qalayda, házirgi dáwir tıńlawshısı óz talǵamına say opera-ertekti tańlaw múmkinshiligine iye. Nikolay Andreevich Rimskiy-Korsakov - kompozitor-ertekshi: onıń dóretpeleriniń kópshiligi ertek syujetine jazılǵan - "Sultan patsha haqqında ertek", "Qar qız"(“Snegurochka”), "Sadko", "Ólmes Kashchey", "Altın qoraz", "May túni", "Rojdestvo aldındaǵı tún" operaları, olarda Rimskiy-Korsakovtıń milliy ertekshilik hám májusiylik mifologiyasına bolǵan tereń isenimin sáwlelendirgen. Operalardıń hámmesi de birdey baxıtlı táǵdirge iye bola bermeytuǵın edi, sebebi olarda isharatlar, kútilmegen muzıkalıq sheshimler bar edi. Ullı ertekshi muzıkalıq peyzajdıń teńsiz sheberi edi. Ásirese, ol jaratqan teńiz stixiyasınıń kórinisleri hár túrli – geydе tınısh, geydе azǵana tolqınlı, al geydе qorqınıshlı, qáhárli. Bul tańqalarlıq emes: Nika (onı jaqınları usılay ataǵan) eń kishkene waqtınan baslap teńizdi ele kórmesten-aq onı óz kewline jaqın alǵan edi. Kompozitordıń stiliniń hám kórkem usılınıń ózgeshelikleri opera dóretiwshiliginde eń tolıq ashılǵan. Rimskiy-Korsakovtıń 15 operası janrlıq, dramaturgiyalıq, kompoziciyalıq hám stillik sheshimlerdiń ájayıp túrliligin kórsetedi. "Men hesh qashan birden-bir haqıyqıy opera formasına isengenim joq hám isenbeymen de, - dep atap ótken edi Rimskiy-Korsakov, - dúnyada qansha syujet bolsa, sonshama (derliktey) sáykes ǵárezsiz opera formaları bolıwı kerek dep esaplayman." 936 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 Óz dóretiwshiliginde Rimskiy-Korsakov "bul quramalı kórkem máseleniń bir qansha hár túrli sheshimlerin" berdi. Kópshilik jaǵdaylarda kompozitor operanıń ulıwma kórkemlik hám janrlıq kelbetiniń ózgesheligin atap kórsetiw ushın "opera-dástan" hám "opera-balet" sıyaqlı qosımsha atamalardı kirgizgen. Onıń shıǵarmalarında biz ótkir konfliktli dramaturgiyaǵa iye opera-dramala