PARA TAEKVONDOCHILARNING OYOQ ZARBALAR TEZLIGINI RIVOJLANTIRISH Po‘latov Laziz Azamat O‘g‘li Oriental universiteti dotsenti (PhD).

Аннотация

This scientific article provides a comprehensive analysis of the role of modern methods and tools in enhancing lower-limb striking speed in para-taekwondo athletes. The study involved athletes with physical disabilities aged 16 to 22 who participated in experimental training sessions. The research observed changes in kicking speed, accuracy, and muscle activation dynamics. The training program included plyometric exercises, reaction-time enhancement drills, video analysis, and audiovisual stimulation tools. 9 78 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ The findings revealed significant positive developments in athletes' kicking technique, coordination, and motivation levels. Based on the results, an individualized and adaptive training program was developed for para-taekwondo practitioners. Keywords: para-taekwondo, kicking technique, speed, plyometric training, video analysis, reaction time. Para taekvondo — jismoniy imkoniyati cheklangan sportchilar uchun yaratilgan, muvozanat, texnika, va tezkorlikka asoslangan jang san’atlaridan biridir. Xalqaro miqyosda tan olingan va Paralimpiya o‘yinlari dasturiga kiritilgan ushbu sport turi sportchilarga nafaqat jismoniy sog‘lig‘ini mustahkamlash, balki ijtimoiy faollikni oshirish imkonini ham beradi. Taekvondo texnikasida oyoq zarbalari markaziy o‘rinni egallaydi. Para taekvondoda esa bu zarbalarni tez, aniq va samarali amalga oshirish yanada muhim, chunki sportchilarning harakatlanish doirasi ko‘pincha cheklangan bo‘ladi. Oyoq zarbasining tezligi nafaqat raqibga yetkaziladigan ta’sir kuchini, balki sportchining raqobatbardoshligini, texnik ustunligini va musobaqa davomida ustunlikni ta’minlaydi. Maqolaning asosiy maqsadi — para taekvondo sportchilari uchun oyoq zarbalarining tezkorligini oshirishda zamonaviy trening vositalari va metodik yondashuvlarning amaliy samaradorligini o‘rganish, ularni ilmiy asoslash va moslashtirilgan mashg‘ulot tizimini ishlab chiqishdan iborat. Nazariy asoslar: Zarbani amalga oshirish mexanizmi — mushak kuchi, neyromotor muvofiqlik, reaksiya tezligi va koordinatsiya kabi bir nechta jismoniy omillarning uyg‘un ishlashi natijasidir. Para sportchilarda bu tizimlar maxsus yondashuvni talab etadi, chunki har bir sportchining tana tuzilishi va funksional imkoniyatlari farq qiladi. Plyometrik mashqlar – mushaklarning portlovchi kuchini rivojlantirib, oyoq zarbasini kuchliroq va tezroq qilishga yordam beradi. Reaksiya mashqlari – qaror qabul qilish tezligini oshirib, sportchining raqib harakatiga tez javob qaytarish qobiliyatini kuchaytiradi. Video-analiz texnologiyalari – zarba texnikasini yuqori aniqlikda ko‘rib chiqishga va texnik kamchiliklarni aniqlashga imkon beradi. Audiovizual stimulyatorlar – refleks javoblarni tezlashtirib, zarba boshlanish vaqtini qisqartiradi. Psixologik tayyorgarlik – ishonch, musobaqa stressiga bardoshlilik va motivatsiyani kuchaytiradi. Amaliy tavsiyalar Joy: Respublika Para taekvondo markazi, Toshkent. Ishtirokchilar: 30 nafar 16–22 yoshdagi para taekvondo sportchilari (T44–T47 klassifikatsiyasi). Davomiyligi: 6 hafta, haftasiga 3 marta 90 daqiqalik mashg‘ulotlar. Para taekvondo sportchilarining oyoq zarbalari tezligini rivojlantirishga qaratilgan trening dasturi bir nechta funksional komponentlardan iborat bo‘lib, har biri sportchilarning jismoniy va psixologik holatini inobatga olgan holda tuzilgan. Plyometrik komponent: Ushbu blok sportchilarning oyoq mushaklarida portlovchi kuch va elastiklikni rivojlantirishga qaratilgan. Mashg‘ulotlar davomida to‘siqlar orqali sakrash mashqlari qo‘llanildi. Bu usul mushaklarning reflektor javobini tezlashtirib, zarba berish harakatining boshlanish bosqichini kuchaytiradi. Shuningdek, sportchilarning muvozanat saqlash va bitta 9 79 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ oyoqda tayanib zarba berish qobiliyatini rivojlantirish maqsadida “bir oyoqda turtki bilan zarba simulyatsiyasi” mashqlari ham joriy etildi. Reaksiyaga yo‘naltirilgan komponent:Mashg‘ulotlarda rangli chiroqlar yoki tovushli signal vositalari yordamida sportchilarga to‘satdan ko‘rsatmalar berildi, va ular belgilangan signalga binoan darhol oyoq zarbasi bilan javob qaytarishlari talab qilindi. Bundan tashqari, sportchining qaror qabul qilish tezligini oshirish uchun bexosdan paydo bo‘ladigan ko‘rsatkichlar asosida javob harakati mashqlari ham o‘tkazildi. Videotahlil komponenti:Zarba texnikasini mukammallashtirish va harakatlar aniqligini oshirish maqsadida videotahlil usulidan foydalanildi. Har bir sportchining mashg‘ulot jarayonida bajargan oyoq zarbalari yuqori aniqlikdagi videokamera yordamida tasvirga olinib, keyinchalik texnik jihatlar, xatoliklar va holatni baholash uchun tahlil qilindi. Psixologik komponent:Sportchilarning psixologik holatini barqarorlashtirish va musobaqa sharoitidagi stressga chidamlilik darajasini oshi