INTERNETDAN FOYDALANISHGA BOʻLGAN HUQUQ INSONNING AJRALMAS HUQUQI SIFATIDA

Аннотация

This work is devoted to the analysis of the right to access the Internet and its safe use. The main purpose of the article is to consider the right to access the Internet and a comfortable social environment, as well as to consider the use of the Internet as a human right and these rights in accordance with the legislation of Uzbekistan. The main factors of restricting access to the Internet. Today, the Internet is an integral and important part of human social life. Restricting access to it reduces a person's ability to actively participate in social life. In this regard, the issue of the need to ensure the right to access the Internet as a fundamental human right, like the right to life, freedom of information or movement, is relevant. Keywords: Human rights, digital rights, Internet rights, security, social environment, formation, protection of rights and digital information, cyberbullying. Internet bugungi kunda hayotimizning ajralmas qismiga aylandi. U axborot olish, ta'lim, sog'liqni saqlash xizmatlari, davlat xizmatlariga kirish, iqtisodiy imkoniyatlar va ijtimoiy aloqalarni ta'minlovchi asosiy vositaga aylangan. Shu sababli, ko'pgina mamlakatlar Internetga kirishni asosiy inson huquqi sifatida tan olishni boshlagan. Inson huquqlari va erkinliklari zamonaviy demokratik davlatlarning ustunlaridan biri va 314 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 jamiyat rivojlanishining muhim yo‘nalishi bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 13-moddasida inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa ajralmas huquqlari oliy qadriyat deb hisoblanishi belgilangan. Huquq va erkinliklarning muhim qismi, shuningdek ularni amalga oshirish chegaralari va kafolatlar mexanizmini tushunish vaqt o‘tishi bilan sezilarli darajada rivojlandi. Biroq, inson huquqlari sohasidagi chinakam o‘zgarishlar axborot texnologiyalari, xususan Internet rivojlanishi bilan ro‘y bera boshladi. O‘z navbatida, fuqarolarni qonunbuzarliklardan himoya qilishga intilayotgan davlatlar Internet muhitidagi faoliyatni cheklash xavotiriga tushadi. Bu inson huquqlari va erkinliklarini erkin izlash va ma’lumot olish huquqi, so‘z erkinligi, shaxsiy hayot va boshqalar kabi muhim cheklovlarga olib kelishi mumkin. Davlatning inson huquqlarini haddan tashqari cheklashga qaratilgan harakatlari fuqarolarning davlat va uning institutlariga nisbatan ishonchsizligini keltirib chiqarishi mumkin, bu nafaqat virtual muhitda, balki ijtimoiy ishonch darajasini yanada pasaytirishi mumkin. So‘nggi yillarda amaliyot shuni ko‘rsatadiki, inson va fuqaroning xalqaro-huquqiy hujjatlar va davlat konstitutsiyalari bilan kafolatlangan bir qator asosiy huquq va erkinliklarini amalga oshirish, himoya qilish va cheklashning an’anaviy mexanizmlari virtual makonda qo‘llanilmaydi. Aksincha, axborot muhitidagi munosabatlarning o‘ziga xos xususiyatlari inson huquqlari va o‘rnatilgan cheklovlar o‘rtasidagi muvozanatni topish uchun tubdan farqli yondashuvlarni ishlab chiqishni talab qiladi. Insonning onlayn huquqlari va erkinliklari hech bo‘lmaganda oflayndagi huquqlari va erkinliklari amalga oshirish imkoniyati darajasida bo‘lishi lozim. Muammo shundaki, inson huquqlari sohasidagi fundamental xalqaro huquqiy hujjatlar va ularda e’tirof etilgan huquq va erkinliklar mazkur huquq va erkinliklardan onlayn foydalanish imkoniyati paydo bo‘lishidan ancha oldin qabul qilingan. Internetga kirish huquqi inson huquqlarining yangi “raqamli” avlodi sifatida qaralishi mumkin. Internet bu – hozirgi zamon talabidagi yagona ommabop axborot izlash, olish va tarqatish vositasi hisoblanib, bizga barcha sohalarga oid noaniqlik ya’ni ongimizga mavhum bo‘lgan tushunchalar haqida ochiq, oddiy va ravon ma’lumot beruvchi axborot manbaidir. Tabiiyki, hozirgi kunda ushbu manbaga bo‘lgan ehtiyojmandlar soni kundan kunga ortib bormoqda. Internet jahon axborot tarmog‘iga kirish va undan foydalanish huquqini shaxsiy huquq sifatida alohida belgilab qo‘yish mumkin. Ya’ni boshqa shaxsiy huquqlar qatori Internetga kirish va undan foydalanish huquqi ham davlat tomonidan kafolatlanishi hamda ta’minlanishi shart. Axborot mavzusi insoniyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida muhim ahamiyat kasb etgan. Bugungi globallashuv jarayonlarida esa, axborot yanada dolzarb masala bo‘lib, endilikda axborotni izlash, olish va tarqatishning kafolati davlatlar oldida turgan alohida vazifa bo‘lib qolmoqda. BMTga a’zo davlatlar 2012-yilda BMT Inson huquqlari Kengashining “Internetda so‘z erkinligi bo‘yicha rezolyutsiyasi”ni ratifikatsiya qilgan. Shuningdek, har kimning Internet tarmog‘iga cheklovlarsiz kirishini ta’minlash uchun davlatlar oldiga yuqoridagi talablarni belgilab qo‘ydi. Aytish joizki, BMT maxsus ma’ruzachisi Frank La Rue ta’kidlashicha, “Internetga ulanish imkoniyati inson huquqlaridan biri sifatida tan olinmagan bo‘lsa-da, davlatlar Internet orqali so‘z erkinligi, shuningdek, boshqa huquq va erkinliklarni amalga oshirish uchun Internetga kirishni ta‘minlashi shart”. BMT