Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
KOGNITIV PSIXOLOGIYADA INSAN ONGI VA INTELLEKT JARAYONLARINI RIVOJLANTIRISH ZARURLIGI
RIVOJLANTIRISH ZARURLIGI · Aldjanova Guljahan Amangeldievna · Esemuratova Hurliman
Современная наука и исследования · 2 · 2026
Аннотация
This article is dedicated to the necessity of developing human consciousness and intellectual processes in the field of cognitive psychology. The article examines the basic concepts of cognitive psychology, the structure of human consciousness, and the mechanisms of intellectual processes. The research results show the role of cognitive development in life activity and the relevance of increasing intellectual potential in modern society. Keywords: cognitive psychology, consciousness, intellect, cognitive processes, development, thinking, memory, attention, perception, education. Kirish. Kognitiv psixologiya - bu XX asrning ikkinchi yarmida shakllanган va zamonaviy psixologiyaning eng muhim yo'nalishlaridan biri hisoblanадigan fan sohasi. Bu soha insan ongining, tafakkurining va intellekt jarayonlarining qonuniyatlarini o'rganish bilan shug'ullanadi. Zamonaviy dunyoda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi, bilim jamiyatining shakllanishi va raqobatbardosh iqtisodiyotning talablari insan intellekt salohiyatini rivojlantirishning muhimligini yanada oshirmoqda. Kognitiv psixologiya sohasidagi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, insan ongi va intellekt jarayonlari doimiy rivojlanish jarayonida bo'lib, ularni maqsadli ravishda takomillashitirish mumkin. Bu esa individual va ijtimoiy rivojlanish uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Insan miyasining plastikligi va kognitiv qobiliyatlarning rivojlanish potensiali zamonaviy psixologiyaning eng qiziqarli tadqiqot yo'nalishlaridan birini tashkil etadi. Hozirgi kunda kognitiv psixologiya nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy tatbiq jihatidan ham katta ahamiyat kasb etmoqda. Ta'lim tizimi, kasb-hunar tayyorlash, ruhiy salomatlik, qariyalar bilan ishlash va boshqa ko'plab sohalarda kognitiv yondashuvlar keng qo'llanilmoqda. Bu maqola kognitiv psixologiyaning asosiy tushunchalari, insan ongi va intellekt jarayonlarining 291 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 6 xususiyatlari hamda ularni rivojlantirishning zamonaviy usullarini ko'rib chiqishga bag'ishlangan. Kognitiv psixologiya termini lotin tilidan kelib chiqqan bo'lib, "cognitio" - bilish, anglash ma'nosini bildiradi. Bu fan sohasi insan aqliy faoliyatining turli jihatlarini - idrok etish, e'tibor qaratish, xotira, tafakkur, til va muloqot jarayonlarini o'rganadi. Kognitiv psixologiyaning asosiy vazifasi insan ongining qanday ishlashi, ma'lumotlarni qanday qayta ishlashi va bilimlarni qanday tashkil etishini tushuntirishdir. Kognitiv jarayonlarning asosiy turlari. Idrok (Percepciya): Bu jarayon orqali insan tashqi dunyo haqidagi ma'lumotlarni dastlabki qayta ishlash amalga oshiriladi. Idrok nafaqat hissiy organlar orqali keladigan axborotni qabul qilish, balki uni ma'noli tarzda talqin qilish jarayonidir. Zamonaviy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, idrok jarayoni faol va konstruktiv xarakterga ega - insan o'zi kuzatayotgan voqelikni faol ravishda "quradi". Diqqat: Bu kognitiv jarayon ong faoliyatini ma'lum obyekt yoki jarayonga yo'naltirish va uni shu holatda ushlab turishni ta'minlaydi. E'tibor turli turlarga bo'linadi: ixtiyoriy va beixtiyoriy, taqsimlangan va konsentratsiyalangan. Zamonaviy axborot asrida e'tiborni boshqarish qobiliyati alohida ahamiyat kasb etadi. Xotira: Ma'lumotlarni kodlash, saqlash va esga olish jarayonlari majmuasi. Xotira qisqa muddatli va uzoq muddatli turlarga, shuningdek, turli modallik bo'yicha (ko'rish, eshitish, harakatiy) tasniflanadi. Xotira nafaqat o'tmishni saqlash, balki kelajakni rejalashtirish uchun ham muhimdir. Tafakkur: Eng yuqori darajadagi kognitiv jarayon bo'lib, muammolarni hal qilish, qaror qabul qilish, ijodiy faoliyat bilan bog'liq. Tafakkur turli shakllarda namoyon bo'ladi: mantiqiy, ijodiy, tanqidiy, intuitiv. Zamonaviy tadqiqotlar tafakkurning turli turlari turli miya hududlarida amalga oshirilishini ko'rsatadi. Til va nutq: Kognitiv jarayonlarning muhim komponenti bo'lib, tafakkur bilan chambarchas bog'liqligi bilan ajralib turadi. Til nafaqat muloqot vositasi, balki tafakkurning shakllantiruvchi omili hisoblanadi. Zamonaviy kognitiv psixologiya insan ongini ma'lumotlarni qayta ishlovchi murakkab tizim sifatida ko'radi. Bu tizim bir necha asosiy komponentlardan iborat: Hissiy registrlar: Tashqi muhitdan keladigan ma'lumotlarni dastlabki qayta ishlash uchun javobgar bo'lgan tizimlar. Qisqa muddatli xotira: Ma'lum vaqt oralig'ida cheklangan miqdordagi ma'lumotni saqlash va qayta ishlash uchun mo'ljallangan. Uzoq muddatli xotira: Keng ko'lamli bilim bazasi bo'lib, turli turdagi ma'lumotlarni doimiy saqlash imkonini beradi. Ijroiya nazorat: Kognitiv jarayonlarni boshqarish, rejalashtirish va monitoringini amalga oshiruvchi meta-kognitiv tizim. Insan ongi kognitiv psixologiya nuqtai nazaridan ko'rib chiqilganda, murakkab, ko'p qatlamli va dinamik tizim sifatida namoyon bo'ladi. Ong nafaqat individual tajriba va bilimlarning yig'indisi, balki faol va ijodiy ravishda voqelikni talqin qiluvchi mexanizm hisoblanadi. Intellekt jarayonlarining mexanizmlari
Доказательный фрагмент
«This article is dedicated to the necessity of developing human consciousness and intellectual processes in the field of cognitive psychology.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article is dedicated to the necessity of developing human consciousness and intellectual processes in the field of cognitive psychology. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- cognitive psychology, consciousness, intellect, cognitive processes, ta'lim., tafakkur, e'tibor, rivojlanish, ong, xotira, kognitiv psixologiya, kognitiv jarayonlar, idrok, intellekt
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025