OLIGOFRENIYANING RIVOJLANISHINI O'RGANISHNING ZAMONAVIY BOSQICHI

Аннотация

Ushbu maqolada aqli zaif bolalar bilan zamonaviy yondashuvlar olib borilishi ko'zda tutilgan . Oligofreniyani o'rganishning zamonaviy bosqichi uni faqat kasallik, emas ,balki shaxsning qo'llab quvvatlash zarur bo'lgan holat sifatida baholaydi . Bu esa jamiyatda munosibo'rin egallashiga sharoit yaratdi. Kalit so'zlar:Debil, Imbetsil, Idiot, pedagogik, psixologik, logopedik, deminsiya , patologik, individual.,infeksion, vaboshqalar. Zamonaviy bosqichda aqli zaif bolalarning differensiasiyasi bilan bog'liq bo'lgan turkum muammolarni hal qilish , o'rganish davom ettirildi ,aqli zaiflikni asosiy ikki shakli : oligofreniya va demensiyaga tushuntirishlar kiritildi. Aqli zaif asosan 3 turga bo'linadi . 1 Yengil darajadagi aqli zaiflik (debil) bu eng yengil shakli bo'lib , bunday bolalar oddiy kundalik ishlarini bajara oladi , lekin murakkab vazifalarni bajarishada qiynaladi . Ular maxsus ta'lim bilan o'rta darajada mustaqil hayot kechira olishadi . 2 . O'rta darajadagi aqli zaiflik (imbetsil)budarajadagilar oddiy nutqni tushinadi ,lekin mustaqil yashashi qiyin bo'ladi . Ularga doimiy nazorat va yordam kerak bo'ladi 3 Og'ir darajadagi aqli zaiflik (idiot) bu eng og'ir shakli bo'lib ,bunday bolalar odatda o'zini-o'zi boshqara olmaydi , gapirishda , yurishda ,yoki ovqatlanishda ham yordamga muhtoj bo'lishadi . Aqli zaiflik ruhiy nuqsonlarni bir shakli ekanligi oldindan ma'lum . Qadimgi olim va filosoflar , Platon, Gippokrat, Aristotel ,Pifagor , ishlarida aqli zaiflikning sabablari va profilaktikasini o'rganishga harakat qilganlar . Ilgari oligofreniyaning shakllari miyaning erta zararlanishida kuzatiladi deb yuritilgan . Buning natijasida kasallik jarayonni tugaydi va keyinchalik bolaning ruhiy sohasi rivojlanishi miya nuqsonni asosida hosil bo'ladi. Bu jarayon aqli zaiflikning demensiya shakli uchun xos deb hisoblangan. Lekin aqli zaiflikning patogenezini tadqiq qilish natijasida yangi ma'lumotlar olinadi. Bolalar aqli zaifligi haqidagi birinchi ma'lumotlarini stulsiya (tug'ma , aqli zaiflik) temini bilan F. Platter kitoblarida ko'rish mumkin . N. A. Ozerskiyning fikricha bolalarda psixozlar bo'lishi mumkin emas , uning fikricha psixozlar faqatgina hayot davomida ruhiy zo'riqish natijasida kattalarda rivojlanishi mumkin shunga ko'ra bolalar miyasining rivojlanishining oddiy ekanligi natijasida ularning ruhiy kasaliklar bilan kasallanishi mumkin emas. Shular ma'lum bo'ldiki oligofreniyaning ayrim shakllari nasliy moddalar almashinuvining buzilishinatijasidakelib chiqadi. Kuzatishlar shuni ko'rsatdiki , oxirgi yillarda neyroinfeksiyalardan keyinggi asoratlar bolalardagi ruhiy soha nuqsonlarini bir muncha yengillashdi. Buning sababi samarali davolash vositalarini qo'llashdadir . Infeksion etiologiyali, organik aqli zaiflik bilan bir qatorda intellektual faoliyati sust bolalar soni ko'paydi . Intellektual faoliyati sust bolalar jismoniy 495 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X tomondan ham sustlar. Tez-tez kasal bo'ladilar. Ommaviy maktabda fanlarni yaxshi o'zlashtira olmaydilar. Bu bolalarning aqli zaif bolalarda farqi shuki , ularning ruhiy zaiflashuvi vaqtinchalik va o'tib ketadi. Shuning uchun ularni ''vaqtinchalik ruhiy rivojlanishi sustlashgan '' bolalar qatoriga kiritishadi. Ular normaga tenglashishi mumkin. Lekin bu fikrga oid boshqa nuqtai nazarlar mavjud . Chet el olimlari oligofrenlar guruhiga ijtimoiy adaptasiyasi zaiflashgan bolalarni kiritishgan . Bunday noto'g'ri yondashish aqli zaif bolalarni vaqtinchalik ruhiy rivojlanishi sustlashgan bolalar bilan , jismoniy zaiflashgan , ijtimoiy va pedagogik qarovsiz bolalar bilan birlashtirishdir. Fanning zamonaviy rivojlanishi bosqichi ruhiy asab buzilishilari va ularni davolashda yangi vazifalarni belgilaydi . Ular hozir bolalar nerv patologiyasi psixologiyasi maxsus pedagogika sohalari bu vazifalarni o'rganib chiqmoqda . Bolalarning nerv sistemasining erta rivojlanish qonuniyatlarini mukammal o'rganish haqida gap ketmoqda. Ular miyaning morfologik va funksional hosil bo'lishni o'rganadi. Lekin oligofreniyaning ijtimoiy sabablarini qayta baholash keyinchalik bu savolni bir tomonlama yoritishga olib keldi. Oligofreniyani keltirib chiqaruvchi nasliy sabablardan ota-onadan bolaga o'tuvchi patologik belgilarni hisobga olishimiz kerak. Lekin shuni hisobga olishimiz kerakki, avlodan-avlodga o'tuvchi irsiy kasalliklar hamma vaqt ham birinchi avlodda namoyon bo'lavermaydi. Ular keyingi avlodlarda (sakrovchi irsiyat)yoki umuman namoyon bo'lmaydi . Zamonaviy tadqiqotlarnng ko'rsatilishicha, nasliy omillarga patologik ta'sir moddalar almashuvining buzilishi shaklida aniqlanib, moddalar alma