MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING YOZISH KO‘NIKMALARINI INNOVATSION YONDASHUVLAR ASOSIDA EGALLASHI

Аннотация

Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarni yozish ko‘nikmalarini egallashga tayyorlashda yozish funktsiyasini rivojlantirish bo‘yicha tavfsiyalar berilgan bo‘lib pedagoglar va ota-onalar uchun bolani ozishga o‘rgatishni amalga oshirishda ma’lumot sifatida samarali bo‘ladi. Yozishga o‘rgatishda tavfsiyalar, yozish tajribasiga ega bo’lish vazifalari haqidaizlanishlar fikrlarbayon etilgan. Kalit so‘zlar: grafik malaka,ko‘nikma, malaka,maktabgacha yosh,ta’lim,yozish faoliyati, yozish mashqlari, bola, usullar, o‘yin. KIRISH Yozish qobiliyati o‘qish bilan bir qatorda har qanday inson egallashi kerak bo‘lgan eng muhim ko‘nikmalardan biridir. Ko‘pgina ota-onalar o‘z farzandlarini imkon qadar erta o‘qitishni boshlashlari kerak, bu qobiliyat rivojlanish darajasining eng yuqori ko‘rsatkichi ekanligiga asossiz ishonishadi.Ko‘pgina mutaxassislar bolani 5-6 yoshga to‘lgunga qadar yozishni o‘rgatmaslik kerak degan fikrga qo‘shiladilar.Maktabgacha yoshdagi bolani yozishga o‘rgatish oson ish emas, bu xotirjamlik,qat’iyatlilik va diqqatni talab qiladi.Shuning uchun bir qoidaga rioya qiling: biroz yozamiz – dam olamiz.Zo‘riqishni oshirib yuborish bola organizmi rivojlanishiga qattiq ta’sir qiladi.[1] Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bolalar o‘qishni bilish bilmasligidan qat’i-nazar, uch yoshidan boshlab so‘zlar va rasmlar o‘rtasidagi farqni ko‘ra boshlaydi.Biroq bola bunday erta yoshda yozishga tayyor bo‘lmaydi: ularning miyasi kerakli ko‘nikmalarni 5-7yoshga kelib shakllantiradi. Yozishgatayyorlikni quyidagicha tekshirishmumkin: -bolagabir varaq qog‘ozberib, birornarsa chizishnitaklifqiling -rasmning birqisminibo‘yashni so‘rang -bolani shoshirmang Agar bola qog‘ozni doimiy ravishda aylantirib, chiziqlar yo‘nalishini bazo‘r o‘zgartirsa, demak, u harflarni yozishga hali tayyor emas.Marina Suzdalevaning so‘zlariga ko‘ra, hech qanday salbiy hislar, baho va tanqiddan foydalanmaslik zarur. Tadqiqotchilar va o‘qituvchilar 5-6 yoshda yozma harflarni o‘rgatmaslikni ota-onalardan iltimos qilishadi.Gap shundaki, o‘quv qo‘llanmalarda harflarni yozish usullari bir-biridan farq qiladi.Agar ota-onalar,eng muhimi kichkintoylarda kalligrafiyani o‘zlashtirishga qiziqish bo‘lsa, harflar elementlari ustida ishlashi mumkin. Bunday mashqlarni maktabgacha yoshdagi bolalarning yozuv daftarlarida uchratish mumkin.Bola yozishni istamasa uni majburlamaslik zarurligi tadqiqotlar natijasida aniqlangan.Bola taraqqiyoti sohasidagi ikki mutaxassis (fiziolog Maryana Bezrukix va erta rivojlanish bo‘yicha mutaxassis Lena Danilova)yozish ko‘nikmalarini, jumladan qalam va tezkor yozishni rivojlantirish bir yil ichida emas, balki asta-sekin sodir bo‘lishiga ishonch hosilqiladi. ADABIYOTLAR TAHLILI.Maktabgacha yoshdagi bolani yozish ko‘nikmalarini egallashga tayyorlashda avvalo bola yozishni o‘rganishni boshlashdan oldin turli xil ko‘nikmalarni egalash kerak.[2] Bu jarayon mahoratli tarbiyachilarning ko‘magi natijasida sodir bo‘ladi.Buning uchun nozik mator vositasida mahoratini rivojlantirish va harakatlarni 374 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X muvofiqlashtirishga e’tibor berish kerak. Bola ta’limi bilan shug‘illanuvchi ota-onalar va tarbiyachilar hamma faoliyatni ehtiyotkorlik bilan bajarishga,tirishqoqlik ko‘rsatishga o‘rgatishi zarur. Yozish jaryonida diqqatli bo‘lish,katta va kichik harflarni farqlash va tovushda ifodalay olish kabilar maktabgacha yoshdagi bolalarda shakllantirilishi kerak bo‘lgan ko‘nikmalardir. Olti yoshdagi bolalar uchun elementlar va bosma harflarni o‘rgatishda maxsus yozuv daftarlardagi mashqlarni bajarishdan boshlash lozim.[3] Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun yozuv daftarida ko‘plab foydali mashqlarni uchratasiz: «naqshni davom ettir», «tasvirni yakunla», «namunaga qarab chiz», «nuqtalarni birlashtir» va boshqa h.k.Ushbu mashqlar bolani tartibli yozuv, bosma harflarni yozishga o‘rgatadi. Katak va chiziqlar ichida yo‘nalish olishni osonlashtiradi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning ota-onalari aksariyat holatlarda bolaga yozishni erta ya’ni 4-5 yoshda o‘rgatish tarafida bo‘ladilar va bu oson ish bo‘lmasada uddalashadi. Lekin bu bolalar 7 yoshda maktabga borganlarida yozishni hohlamaydilar chunki avval ko‘p shug‘illanganligi bois yozishdan biroz bezorbo‘lishadi. Maktabgacha yoshdagi bolaga yozishni o‘rgatishdaamal qilinishi lozimbo‘lgan tavsiyalar 1.Eng avvalo yozishni o‘rgnishni boshlashda bolaning stolga qulay o‘tirishi oyoqlari albatta yerga tegib turishi lozim. Maktabgacha ta’lim tarbiya to‘g‘risidagi davlat standartlarida belgilab qo‘yilgan me’yorda stol bola yoshiga mos bo‘lishi lozimligi qayd qilingan.Bola o‘tirgan vaqtida orqa ham,