ZAMONAVIY TA’LIMDA TANQIDIY BAHOLASHNING O’RNI VA ROLI

Аннотация

В этой статье исследуется важность критической оценки в образовательном процессе и ее влияние на качество образования. В статье анализируется, какое место занимает критическая оценка в современной системе образования, ее роль в развитии мыслительных способностей учащихся, а также преимущества методов оценки перед традиционной системой. В статье также изложены проблемы, с которыми сталкиваются при внедрении критической оценки, и способы их преодоления, а также рекомендации, необходимые дляуспешного проведениякритической оценки всистеме образования. Annotation. This article explores the importance of critical assessment in the educational process and its impact on the quality of Education. The article analyzes the role of critical assessment in the modern educational system, its role in developing students ' thinking skills, as well as the advantages of assessment methods over the traditional system. The article also shows the problems faced in the introduction of critical assessment and ways to eliminate them, as well as the recommendations necessary for thesuccessful implementation of critical assessment in the educational system. Kalit so'zlar: tanqidiy baholash, ta'lim tizimi, fikrlash qobiliyati, o‘quvchilar, ta’lim sifati, metodik tayyorgarlik, mustaqil fikrlash, baholash usullari, ta’lim jarayoni, innovatsion ta’lim, o‘qituvchilarmalakasi, o‘quvchi faolligi, ta’lim islohotlari. Ключевые слова: критическая оценка, система образования, навыки мышления, учащиеся, качество образования, методическая подготовка, независимое мышление, методы оценки, образовательный процесс, инновационное образование, квалификация учителей,активность учащихся,реформа образования. Keywords: critical assessment, educational system, thinking skills, learners, educational quality, methodological training, independent thinking, assessment methods, educational process, innovativeeducation, teacher qualifications, student activism, educational reform. Zamonaviy jamiyatning jadal rivojlanishi, axborot oqimining keskin ortishi va raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi ta’lim sohasidan yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. Ta’lim jarayonining asosiy maqsadi — nafaqat bilim berish, balki o‘quvchilarda mustaqil 269 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X fikrlash, muammoni hal etish, baholash, tahlil qilish va o‘z pozitsiyasini asoslab berish kabi ko‘nikmalarni shakllantirishdan iboratdir. Shu nuqtai nazardan, tanqidiy baholash — zamonaviy ta’limning ajralmas va zaruriy komponentlaridan biriga aylanmoqda. Tanqidiy baholash o‘quvchilarga nafaqat o‘rgatilgan ma’lumotni yod olish, balki uni chuqur anglash, turli manbalarni tahlil qilish, alternativ nuqtai nazarlarni solishtirish, dalillarga asoslanib xulosa chiqarish imkonini beradi. Bu esa nafaqat ta’lim sifatini oshiradi, balki jamiyatda faol, ongli va mas’uliyatli fuqarolarni shakllantirishga xizmat qiladi. Tanqidiy baholash tushunchasi va uning ta’limdagi o‘rni. Tanqidiy baholash — bu o‘quv jarayonida o‘quvchilarning fikrlarini chuqur tahlil qilish, dalillarga asoslangan xulosalar chiqarish, muayyan axborotni tanqidiy ko‘z bilan baholash va qarorlar qabul qilish qobiliyatini shakllantirishga yo‘naltirilgan faoliyatdir. U ta’lim jarayonida nafaqat o‘qituvchining o‘quvchini baholashiga, balki o‘quvchining o‘z-o‘zini va boshqalarni baholashiga ham xizmat qiladi. Tanqidiy baholashning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: a)O‘quvchilarning tafakkur darajasini oshirish: Bu usul orqali o‘quvchilar o‘rganilgan ma’lumotlarni oddiy yodlash bilan cheklanmay, uni tahlil qilish, savollar berish va muhokama qilishko‘nikmalarini egallaydi. b)Fikrlash jarayonini faollashtirish: O‘quvchilar o‘z fikrlarini asoslashga harakat qiladi, bu esamustaqil fikrlash vadalillarga asoslangan qarorlar qabul qilish madaniyatini shakllantiradi. d)Yuqori darajadagi o‘quv natijalariga erishish: Tanqidiy baholash orqali o‘quvchi faqat bilim emas, balki ko‘nikma va kompetensiyalarga ham ega bo‘ladi. c)Yangi g‘oyalarni yaratishgarag‘batlantirish: Bu yondashuv ijodiyva innovatsionfikrlashga undaydi. Tanqidiy baholash an’anaviy baholashdan tubdan farq qiladi. Agar an’anaviy baholashda asosiy e’tibor bilim hajmiga (nechta savolga to‘g‘ri javob berdi, necha ball oldi) qaratilsa, tanqidiy baholashda o‘quvchining fikrlash jarayoni, savol berish qobiliyati, nuqtai nazar bildirish madaniyati, o‘zfikrini himoya qilishko‘nikmasibaholanadi. Tanqidiy baholashning ta’limdagi o‘rni shundaki, u o‘quvchini passiv bilim oluvchidan faol bilim izlovchiga aylantiradi. Bu jarayon o‘qituvchini ham o‘z rolini o‘zgartirishga majbur qiladi — endi u faqat