TALABALAR MUHITIDA HUQUQBUZARLIKLARNING OLDINI OLISH TIZIMI: ASOSIY TUSHUNCHALAR VA YONDASHUVLAR

Аннотация

Данная работа посвящена исследованию проблемы профилактики правонарушений и преступности среди студентов в Узбекистане. В статье рассматриваются существующие законодательные акты и меры, принимаемые для борьбы с правонарушениями среди молодежи, а также анализируется практика профилактики, реализуемая в таких учебных заведениях, как Университет Инха. Особое внимание уделяется сотрудничеству с государственными и международными организациями, включая опыт Германии в данной сфере. Работы направлены на формирование правовой культуры и профилактику преступности среди студентов, повышение их социальной ответственностии правовойграмотности. Ключевые слова: правонарушения, преступность, студенты, профилактика, Узбекистан, Университет Инха, международный опыт, Германия, правовая культура, образование, свободноевремя,реабилитация,социальная адаптация,безопасность,молодежь. Annotation. This paper focuses on the issue of preventing offenses and crimes among students in Uzbekistan. The article discusses the existing legal frameworks and measures taken to combat offenses among the youth, as well as analyzes the preventive practices implemented in educational institutions like Inha University. Special attention is given to collaboration with national and international organizations, including the experience of Germany in this field. The initiatives are aimed at fostering legal culture and preventing crime among students, enhancing theirsocial responsibility and legal awareness. 260 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Keywords: offenses, crime, students, prevention, Uzbekistan, Inha University, international experience, Germany, legal culture, education, leisure time, rehabilitation, social adaptation, security, youth. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston aholining qariyb 60 foizini yoshlar tashkil qiladi, bu esa jamiyatning kelajagi bevosita ularning huquqiyongiga bog‘liqligini anglatadi. Ammo afsuski, yoshlar, ayniqsa, talaba yoshlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning oldini olish hali ham dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. So‘nggi yillarda jinoyatchilik darajasini kamaytirish maqsadida huquqni muhofaza qiluvchi organlar, mahalliy hokimiyat va ta’lim muassasalari tomonidan qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ushbu maqolada talabalar orasida huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan qonunchilik asoslari, mavjud muammolar va samarali profilaktika choralari tahlil qilinadi. 2023-yil 28-fevral kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishida yoshlar orasida huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha ustuvor vazifalar muhokama qilindi. Ushbu yig‘ilishda jinoyatlarning 32 foizi o‘g‘rilik va firibgarlik ekanligi ta’kidlangan bo‘lib, ayniqsa, Toshkent shahri va Farg‘ona viloyati bu borada yetakchi hududlar sifatida qayd etildi. Qo‘qon shahri esa bu borada eng jiddiy muammolarga duch kelayotgan hududlardan biri ekanligi alohida ko‘rsatib o‘tildi.1 Farg‘ona viloyatida voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan og‘ir jinoyatlarning 20 foizi Qo‘qon shahriga to‘g‘ri keladi. O‘ta og‘ir jinoyatlarning 43 foizi aynan Qo‘qon hududida sodir etilgan. Jinoyat sodir etgan yoshlar orasida 47 nafar maktab va 18 nafar kollej o‘quvchisi bor. Bu ko'rsatkichlar aynan yoshlar orasida huquqbuzarliklarning oldini olish qanchalik dolzarb muammoga aylanganligini yana bir bora isbotlaydi. Yoshlar orasida huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida asosiy qonunlarda biri 2014-yil 14-mayda qabul qilingan "Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida"gi Qonun (371-son) bo‘lib, ushbu qonun huquqbuzarliklarning oldini olish, ularni aniqlash va bartaraf etish bo‘yicha aniq chora-tadbirlarni belgilaydi. Qonunning 9- moddasiga ko‘ra, huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshiruvchi organlar sifatida ta’lim muassasalari ham belgilangan. Shuningdek, 17-moddaga binoan ta’lim muassasalari huquqbuzarliklarning oldiniolishbo‘yicha quyidagi majburiyatlarga ega: - huquqbuzarliklarga moyil bo‘lgan talabalarni aniqlash va ularga nisbatan ijtimoiy reabilitatsiya choralarini ko‘rish; -talabalar orasida qonunga itoatkorlik madaniyatini oshirish; Bandlikni ta’minlash va bo‘sh vaqtni mazmunli o‘tkazish uchun sport va texnik to‘garaklarni tashkiletish. Bu borada qabul qilingan asosiy qonun hujjatlariga yoshlarning huquqiy madaniyatini oshirish bo‘yicha parlament qarorlarini ham kiritish mumkin. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi kengashining 2020-yildagi qaroriga ko‘ra, Yoshlar masalalari bo‘yicha komissiya raisi A. Aslonov zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatildi: - yosh