ZAMONAVIY JAMIYATIDA VIRTUAL MANIPULYATSIYA MUAMMOLARI VA OQIBATLARI

Аннотация

Статья посвящена философскому анализу процессов манипуляции в условиях современного виртуального пространства. Рассматривается влияние виртуализации общества на трансформацию человеческого мышления, акцентируется внимание на усложнении механизмов манипуляции и формировании виртуальной реальности как самостоятельной когнитивной сферы. Особое внимание уделяется воздействию виртуального мира на моральные, социальные и политические аспекты человеческой жизни. Ключевые слова:виртуальный мир, технологии, манипуляция, визуальное, психология, информация. Annotation:This article provides a philosophical analysis of manipulation processes within the context of the modern virtual environment. It examines the profound impact of societal virtualization on human cognition, emphasizes the increasing complexity of manipulation mechanisms, and explores the emergence of virtual reality as an independent cognitive domain. Special attention is given to the influence of the virtual world on the moral, social, and political dimensionsofhuman life. Keywords:Virtual world, technology, manipulation, visual,psychology, information. KIRISH. So‘ngi yillarda mamlakatimizda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi va joriy etilishi natijasida Yangi O‘zbekiston texnologik inqilobni boshdan kechirmoqda. Raqamli transformatsiya tashabbuslaridan jonli startap ekotizimini rivojlantirishgacha davlatimiz o‘zining rivojlanish kun tartibini ilgari surish uchun axborot kammunikatsiyasi hamda internet tarmoqlari kuchidan samarali foydalanmoqda. Shuningdek yuqori tezlikdagi internetga ulanish va mobil aloqa imkoniyatlarining kengayishi raqamli tafovutni bartaraf etib, uzoq jamoalarga onlayn xizmatlar va elektron tijorat imkoniyatlaridan foydalanish imkonini berdi. Mazkur maqolada jamiyatning virtuallashuvi inson tafakkuriga kuchli ta'sir qilayotgani, manipulyatsiya mexanizmlari tobora murakkablashib borayotgani, virtual olam tafakkurning alohida sohasi sifatida paydo bo‘lib, insonning axloqiy, ijtimoiyva siyosiy hayotiga qilayotgan ta’sirmuhokamaqilinadi. MUHOKAMA. 191 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Zamonaviy jamiyatimizda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari jadal rivojlanishi inson hayotining barcha jabhalarini qamrab olmoqda. Kompyuterlar, mobil qurilmalar hamda internet tarmog‘i hayotimizning ajralmas qismiga aylanib ulgurgan. Internetning afzalliklari va imkoniyatlari kengayib borar ekan, undan nafaqat ma’lumot izlash, balki haqiqatlardan qochib virtual olamga sho‘ng‘ishuchun ham foydalanmoqdalar. "Virtual" atamasining semantik ildizlari qadimgi Rim falsafasiga borib taqaladi. Tsitseron, Plutarx va boshqa lotin faylasuflari o‘z mulohazalarida "virtus" tushunchasidan substansial (asosiy mohiyat) sifatida faol foydalanganlar. Tarixiy nuqtai nazardan, “virtual” atamasi tabiatdagi biror jarayonning amalda mavjud, asosiy, ammo hali nomlanmagan boshlanishini ifodalash uchun ishlatilgan. Bugungi kunda jamiyatning turli sohalarida yuz berayotgan chuqur o‘zgarishlar jamiyat hayotining har tomonlama raqamlashtirilishi bilan bog‘liqdir. Global tarmoq texnologiyalarining paydo bo‘lishi va faol rivojlanishi insoniyat tarixida oldin kuzatilmagan yangi ijtimoiy-madaniy makonni – virtual makonni shakllantirdi. “Virtual borliq” atamasini ilk bor o‘tgan asrning 70- yillarida Massachusets texnologiya instituti xodimi Jeron Lener ishlatgan1 bo‘lsa-da, “amerikalik kinematografchilar tomonidan muomalaga kiritilgan. Ular muayyan sabablarga ko‘ra, tabiiy yo‘l bilan amalga oshirib bo‘lmaydigan xayoliy imkoniyatlarni belgili grafik shaklda amalga oshirish mumkinligi haqidagi kinolentani shu nom bilan chiqarganlar”. Bugungi kunda insonlar nafaqat axborot qidiradi, balki internet tarmog‘ida faoliyat yuritadi, shaxslararo va guruhlararo aloqalarni olib boradi, u yoki bu shaklda jamiyat hayotida ishtirok etadi. Ushbu virtual makonda manipulyatsiya vositalarining paydo bo‘lishi esa alohida qiziqish uyg‘otadi, chunki ular har kuni nafaqat shaxsiy tanlovlarga, balki butun ijtimoiy guruhlar va jamiyatga ta’sirko‘rsatadi. Virtual makon — bu insoniy ongda shakllangan, real dunyo bilan bog‘langan, lekin o‘z qonun- qoidalariga ega bo‘lgan kommunikativ va axborot maydonidir. Ushbu makon orqali insonning ongiga axborot ta’siri vositasida o‘zgarish kiritish imkoniyati kengaymoqda. Inson endi shunchaki atrof-muhitni modellashtirish emas, balki o‘z qonunlari asosida harakat qiladigan, o‘ziga bo‘ysunadigan butun biryangi olam —virtual olam —yaratish qobiliyatigaegadir. Dasturchi tomonidan yaratilayotgan virtual haqiqat endi shunchaki tashqi dunyoning modeli emas. U muayyan qonuniyatlarga