ISLOM DINIDA SUNNIYLIK VA SHIA YOʻNALISHLARINI KELIB CHIQISH SABABLARI, BOʻLINISHI VA UNING TARIXI

Аннотация

Ushbu tadqiqotda Islom dinida yuzaga kelgan sunniy va shia yoʻnalishlarining kelib chiqish sabablari, rivojlanish bosqichlari hamda ularning ijtimoiy va siyosiy oqibatlari ilmiy asosda tahlil qilindi. Maqolada Paygʻambar Muhammad (s.a.v.) vafotidan soʻng musulmon jamiyatida yuzaga kelgan rahbarlik nizolari va ularning diniy boʻlinishlarga olib kelgan jarayonlari tarixiy asoslar bilan yoritiladi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida tarixiy-komparativ tahlil, tafsiriy yondashuv, kontekstual-tarixiy tahlil hamda sotsiologik metodlardan foydalanildi. Tarixiy manbalar va zamonaviy ilmiy adabiyotlar asosida sunniy va shia tafovutlari, xavorijlar va boshqa diniy oqimlarning shakllanishi o‘rganildi. Natijalar diniy bo‘linishlarning faqat aqidaviy emas, balki siyosiy va ijtimoiy sabablarga ham asoslanganini ko‘rsatdi. Shuningdek, diniy tafovutlarning musulmon jamiyatlari birligi va zamonaviy geosiyosiy nizolarga ta’siri baholandi. Tadqiqot davomida sufiylik harakati musulmon jamoalar o‘rtasida birlik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlovchi omil sifatida alohida e’tirof etildi. Xulosa sifatida, diniy bo‘linishlar tarixiy zaruratlar va siyosiy ehtiyojlar natijasida shakllangan murakkab jarayon ekani ta’kidlandi. Tadqiqot musulmon jamiyatlarida diniy farqliliklarga nisbatan ilmiy va murosali yondashish zarurligini ko‘rsatadi. Kalitso‘zlar: Islom, O‘rta Osiyo, diniy tarqalish, madaniy o‘zgarishlar, ilm-fan, siyosat, ijtimoiy adolat, mahalliy e’tiqodlar.