JIGAR KASALLIKLARI ICHIDA KAMYOB, AMMO XAVFLI: EXINAKOKKOZ

Аннотация

В данной статье представлена подробная информация о редком, но вызывающем серьёзные клинические последствия паразитарном заболевании печени — эхинококкозе. Освещены его этиология, патогенез, клинические проявления, методы диагностикии лечения.Также рассмотреныпрофилактическиемеры. Ключевые слова: эхинококкоз, Echinococcus granulosus, киста печени, паразитарная инфекция,метод PAIR,альбендазол,диагностика,зооноз,профилактика. Jigar kasalliklari orasida virusli gepatitlar, yog‘li gepatoz, sirroz kabi keng tarqalgan patologiyalar mavjud bo‘lsa-da, ba’zida kamyob, ammo salomatlik uchun jiddiy xavf tug‘diruvchi parazitar kasalliklarga ham duch kelinadi. Ulardan biri — exinakokkoz. Bu kasallik zoonoz xususiyatga ega bo‘lib, odam organizmiga tasodifiy oraliq xo‘jayin sifatida tushgach, jigarda yoki boshqa parenximatoz organlarda kista (kavernoz shakllanish)lar hosil qiladi. Kistalar asta-sekin kattalashib, atrof to‘qimalarga bosim o‘tkazishi, mexanik to‘siqlar va hatto hayot uchun xavfli anafilaktik reaksiya chaqirishi mumkin. Kasallikning epidemiologik xavfi va davolashning murakkabligi uni muhimtibbiy muammosifatida ko‘rsatadi. Etiologiyasi va patogenezi. Exinakokkozning etiologik omili — Echinococcus turkumiga mansub tasmasimon chuvalchanglardir. Eng ko‘p tarqalgan shakli Echinococcus granulosus bo‘lib, u oddiy gidatid kista hosil qiladi. Echinococcus multilocularis esa alveolyar ekinakokkoznichaqiradi, bushakli o‘smakasalligiga o‘xshashtarzdainfiltrativ tarzdao‘sadi. Parazitning hayot aylanish sikli murakkab bo‘lib, asosiy egasi — itlar, qoplonlar va boshqa yirtqichlar bo‘lsa, oraliq egalari — chorva hayvonlari (qo‘y, qoramol, echki) va tasodifan odam bo‘lishi mumkin. Odam parazit tuxumlarini ifloslangan tuproq, oziq-ovqat yoki suv orqali qabul qiladi. Tuxum ichakda ochilib, onkosferalar qon va limfa oqimi orqali jigarga yetib boradi. 539 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Jigarda ular kista shaklida rivojlanadi — bu kista ichida protoskolekslar hosil bo‘lib, yangi parazitlarrivojlanadi. Klinik belgilari. Kasallik dastlab simptomsiz kechadi, chunki kistaasta-sekin rivojlanadi. Klinik manzarakistalarning soni, o‘lchami va joylashuviga qarab farqlanadi. Asosiybelgilar: Yengil bosqichda: o‘ng qovurg‘a ostida og‘riq yoki bosim, ishtahaning yo‘qolishi, yengil dispepsikalomatlar. O‘rta bosqichda: jigar kattalashgan, bosilsaog‘riqli, surunkali charchoq, holsizlik. Asoratlangan bosqichda: kista yorilishi (anafilaktik shok, peritonit), kistaning safro yo‘llariga bosimberishi (sariqlik, xolangit), venakavernozasining siqilishi(portal gipertenziya). Jigar kistalarining klinik jihatdan o‘xshashligi boshqa gepatobiliar kasalliklar bilan aralashishiga olibkelishi mumkin,buesa differensial diagnostikani muhimqiladi. Diagnostika. Kasallikni aniqlash uchun zamonaviy instrumental va laborator usullar birgalikda qo‘llaniladi: *Ultratovush tekshiruvi (UZI): parazitar kistalarni aniqlashda eng oson va arzon usul. Kistalar anechogen, ba'zidako‘pkamerali shaklda ko‘rinadi. *Kompyuter tomografiyasi (KT) va magnit-rezonans tomografiya (MRT): kistaning joylashuvi, devorqalinligi, ichki tuzilmasivaatrof to‘qimalarga ta’sirini aniqlashda aniqligi yuqori. *Serologik testlar: ELISA, IFA, RSK testlar orqali Echinococcus antigenlariga qarshi antitanalarni aniqlash mumkin. *Gemogramma: eozinofiliya, oqqonhujayralarining ko‘payishi aniqlanishi mumkin. *Biopsiya: faqat zarurhollarda, anafilaktik shok xavfi tufayli ehtiyotkorlik bilan qo‘llaniladi. Davolash.Exinakokkozdakonservativ vajarrohlik yondashuvlar mavjud: 1.Jarrohlik davolash. Bu usul asosiy hisoblanadi. Quyidagilar qo‘llaniladi: To‘liqgidatid kistektomiya: kista atrofto‘qimabilan birga olibtashlanadi. Qisman rezeksiya: kattaligi yoki joylashuvi tufayli to‘liq olibtashlash imkonsizbo‘lsa. PAIR usuli: punksiya, aspiratsiya, irrigatsiya va reaspiratsiya — kichik invaziv usul bo‘lib, ultratovushnazorati ostida kistanidrenajlash orqali amalga oshiriladi. Farmakologikdavolash. Albendazol (10-15 mg/kg/kun, 28kunliksikllarbilan); Mebendazol —alternativ dori, uzoqmuddatlikurslar bilan beriladi; Ushbu dorilar operatsiyadan oldin yoki keyin, shuningdek operatsiya mumkin bo‘lmagan hollardaqo‘llaniladi. Profilaktika. Exinakokkozni nazorat qilishda sanitar-gigiyena qoidalariga rioya qilish hal qiluvchiahamiyatga ega: 540 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=w