TEATR FAOLIYATI MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING IJTIMOIY KOMPETENTSIYASINI RIVOJLANTIRISH VOSITASI SIFATIDA

Аннотация

Maqolada teatr faoliyati jarayonida maktabgacha yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetentsiyasini shakllantirishning dolzarb muammosi yoritilgan. "Kompetentsiya", "ijtimoiy kompetentsiya"tushunchalarining mohiyati vaularning tarkibiy qismlari ochibberilgan. Tayanch iboralar:maktabgacha yoshdagi bolalarning ijtimoiy kompetentligi, teatrlashtirilgan faoliyat, kompetentlik. The article highlights the actual problem of the formation of preschool-age children's social competence in theatrical activities. The essence of the concepts of "competence", "social competence", and their components is disclosed. Keywords:social competence ofchildren ofpreschool age, theatrical activities,competence. В статье освещается актуальная проблема формирования социальной компетентности детей дошкольного возраста в процессе театрализованной деятельности. Раскрыта сущностьпонятий«компетентность»,«социальная компетентность» иихкомпоненты. Ключевые слова:социальная компетентность детей дошкольного возраста, театрализованная деятельность,компетентность. Kirish.Maktabgacha ta'lim nazariyasi va amaliyotining eng muhim vazifalaridan biri bu ijtimoiy munosabatlar tizimida samarali ishlay oladigan mustaqil, faol shaxsni shakllantirishdir . Shu munosabat bilan, ijtimoiy kompetentsiya alohida ahamiyatga ega bo'lib, bu maktabgacha yoshdagi bolalarga mustaqil va samarali ravishda turli xil faoliyat turlarini amalga oshirish, o'zlarining xatti-harakatlari va muloqotlarini qurish va tartibga solish, mas'uliyatni namoyon etish,teng huquqliijtimoiy sheriklar kabi hisqilish imkoniniberadi. Bolaning hayotidagi maktabgacha davr ijtimoiy hayotga kirishga, zarur ijtimoiy tajribani to'plashga tayyorgarlik ko'rishga qaratilgan. Psixologik va pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish (L.A.Venger, L.S.Vygotskiy, D.B.Elkonin) maktabgacha yoshdagi bolani ijtimoiy hayot sohasiga jalb qilishini ko'rsatdi, bu bolalar o'yinlari, suhbatlar, qiziqishlarning asosiy mazmuniga aylanadi. Zamonaviy fan va amaliyotda ijtimoiy kompetentsiyani murakkab integrativ shaxsiy ta'lim sifatidashakllantirish muammosi quyidagi jihatlardao'rganilgan : 453 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X  Kompetentsiya turlarining tasnifini A.G.Gogoberidze1, I.A.Zimnaya, L.V.Trubaychuk, A.V.Xutorskaya2kabi olimlar;  Mazmuni va ijtimoiy kompetentsiyani shakllantirish usullari A.G.Gogoberidze [3],L.V.Trubaychuk[11]vaboshqalar;  Ijtimoiy kompetentsiyaning asosiy tarkibiy qismlarini, maktabgacha yoshdagi bolalarda ularni shakllantirish xususiyatlarini aniqlash bo’yicha T.N.Zaxarova [4], T.L.Pasalskaya [8], O.V.Polozova[9]kabilar;  Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy kompetentsiyani shakllantirish shartlarini aniqlash O.F.Borisova, I.A.Zimnaya [5], T.L.Pasalskaya [8], N.B.C.Sodnomova [10], A.V.Xutorskaya [12]va boshqalaro’rganishgan. Maktabgacha ta'lim amaliyotiga kompetentsiyaga asoslangan yondashuvni joriy etish obuning zamonaviy vazifalari o'rtasidagi ziddiyatni ochib beradibolalarni o'qitish va tarbiyalash va ularni sifatli amalga oshirishning haqiqiy imkoniyatlari. Maktabgacha yoshdagi bolalarda yuzaga keladigan amaliy faoliyat, hissiy vositachilik, ijtimoiy taqlid, shaxslararo o'zaro munosabatlar ularning ijtimoiy kompetentsiyasini shakllantirish muammosining alohida dolzarbligini belgilaydi. Asosiy qismi. "Kompetentlik" atamasi lotin tilidan olingan bo‘lib (sompeto - erishaman, mos kelaman, yaqinlashaman) "kompetentli" sifatidan yasalgan bo‘lib, "asosli bilimga ega, biror sohadan yaxshi xabardor, bilimdon" degan ma’noni anglatadi3. I.A.Zimnyaya esa kompetentlikni hayot davomida shakllanadigan, etnoijtimoiy-madaniy jihatdan shartlangan, faoliyatda, boshqa odamlar bilan o‘zaro munosabatda dolzarblashadigan, bilimlarga asoslangan, intellektual va shaxsiy jihatdan shartlangan insonning integrativ shaxsiy sifati sifatida talqin qiladi,buta’limjarayonida rivojlanib, uning natijasiga ham aylanadi deb ta’riflaydi. V.N.Kunitsina, D.I.Feldshteyn, V.V.Tsvetkov [13] kabi Ko'pgina tadqiqotchilar ijtimoiy kompetentsiya aloqa, jamoada ishlash qobiliyati va nizolarni hal qilishda namoyon bo'lishini ta'kidlaydilar. S.N.Krasnokutskaya [6]va V.V.Tsvetkov [13]ijtimoiy kompetentsiyani shaxsning integral sifati , individndning jamiyat bilan faol aloqada bo'lishiga,turli xil ijtimoiy rollarni bajarishiga, turli guruhlar va shaxslar bilan aloqalarni o'rnatishga imkon beradigan qobiliyatlar,ijtimoiybilimva ko'nikmalar to'plami sifatidako'rib chiqishadi. L.V.Trubaychuk ham ijtimoiy kompetentlikni maktabgacha yoshdagi bola tomonidan egallanadigan, o‘sib borayotgan shaxsning jamiyatga kirishi uchun zarur bo‘lgan boshlang‘ich kompete