REKONKISTA JARAYONI VA UNING ISPANIYA UCHUN TARIXIY AHAMIYATI

Аннотация

Как известно, одним из самых могущественных государств средневековья был Арабский халифат, который в период своего расцвета объединил под своей властью множество стран. Одним из таких государств была Испания. В данной статье подробно анализируется процесс реконкисты, направленный на прекращение арабского господства на Пиренейском полуострове, его военные и политические аспекты, в частности завоевание Толедо, Севильи и Гранады, объединение христианских королей, а также события,приведшиекформированиюиспанскогогосударства. Ключевые слова: Пиренейский полуостров, реконкиста, Аль-Андалус, Испания, колонизация,эксплуатация,Кордова,Леон,Арагон,Кастилия,Гранада,1492год,мавры. Annotation : As is known, one of the most powerful states of the Middle Ages was the Arab Caliphate, which, at the height of its power, united many countries under its rule. One such state was Spain. This article provides a detailed analysis of the Reconquista process aimed at ending Arab rule on the Iberian Peninsula, focusing on its military and political aspects—particularly the conquests of Toledo, Seville, and Granada, the unification of Christian kingdoms, and the events leading to theformation of theSpanish state. Keywords: Iberian Peninsula, Reconquista, Al-Andalus, Spain, colonization, exploitation, Córdoba, León,Aragon, Castile, Granada, 1492,Moors. VII asr oxiriga kelib, arablar Shimoliy Afrikadagi Vizantiya mulklarini zabt etishni yakunladilar va 709-yilda ularning ilk qo‘shini Vestgotlar qirolligi hududiga tushdi. Arablar bilan birga bu bosib olishda yaqinda islomni qabul qilgan Shimoliy Afrika aholisi — barbarlar ham ishtirok etgan. 711-yilda ularning Ispaniyaga bostirib kirishi boshlandi. Vestgotlar qo‘shini son jihatidan dushmandan ancha ustun edi, biroq ularal aqachon birinchi yirik jangdayoq qaqshatqich mag‘lubiyatga uchrashdi. 714-yilga kelib qirollikning barcha yirik qal’alari taslim bo‘ldi. Arablar va barbarlar (xristian dunyosida ularni odatda mavrlar deb atashgan) Vestgotlar mulklarini, hatto Pireney tog‘larining shimolidagi yerlarni ham egalladilar. Biroq ularning 366 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Franklar qirolligi ichkarisiga yurishi Karl Martell tomonidan to‘xtatildi. 755-yilgacha musulmonlar Ispaniyasi (yoki al-Andalus) Damashq xalifaligi tarkibiga kirgan. Abbosiylar hokimiyatni qo‘lga olganida, ag‘darilgan Umaviyyalar sulolasining vakili Abd ar-Rahmon al- Andalusda o‘z mavqeini mustahkamlab, o‘zini amir deb e’lon qildi. Uning poytaxti Kordova shahri bo‘ldi. 929-yilda amir Abd ar-Rahmon III arab Ispaniyasining boshqa islomiy davlatlardan to‘liq mustaqilligini e’lon qilib, o‘ziga xalifa unvonini berdi. X asr al-Andalus siyosiy qudratining eng yuqori cho‘qqisi bo‘ldi. Biroq aynan shu davrda yetila boshlagan feodal parokandalik tendensiyalari 1008–1031-yillar oralig‘ida ichki nizolar va saroy to‘ntarishlariga sabab bo‘ldi.Natijada xalifalik birnecha o‘nlab mustaqilknyazliklar –tayfa davlatlariga bo‘linib ketdi.Ulardan eng yiriklari Kordova, Toledo, Seviya, Valensiya va Saragosalar edi.1 Arablaning Ispaniyaga yurishi va Kordova xalifaligining shakllanishi o‘rta asr Yevropasida yangi siyosiy va madaniy manzaraning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. Pireney yarimorolini o‘ziga bo‘ysundirgan arablar o‘lka aholisining kundalik hayotiga ko‘plab yangiliklar olib kirdilar shuningdek, fan, adabiyot, me’morchilik va madaniy sohalarda ham chuqur iz qoldirishdi. Arablar davrida Pireney yarim orolida ishlab chiqarish kuchaygan edi. Aynan arablar tomonidan Ispaniyada sun’iy sug‘orish tizimi rivojlantirilgan. Ular Ispaniyadaekinning yangi turlarini yetishtira boshlaydi, ular orasida: tut daraxti, sholi, shakarqamish, apelsin, limon ham bor edi. Ispan arablari Yevropaning turli mamlakatlari bilan, ayniqsa qo‘shni mamlakatlar hisoblangan: Fransiya va Italiya bilan ham aloqalarni rivojlantiradi, Vizantiya bilan qizg‘in aloqani yo‘lga qo‘yadi. Rimliklar davrida mavjud bo‘lib, vestgotlar davridarivojlanishi boshlangan Ispaniya arablar davrigakelib yirik sanoat markazigaaylandi.2 Arablar hukmronligi davrida Ispaniya iqtisodiy va madaniy jihatdan jadal taraqqiy etgan mintaqalardan biriga aylandi. Sun’iy sug‘orish tizimlarining joriy etilishi, yangi ekinlarning yetishtirilishi, hunarmandchilik va sanoatning rivojlanishi Andalusni Yevropadagi ilg‘or iqtisodiy markazga aylantirdi. Har bir mustamlakachi davlatda kuzatilgani kabi arablarning istilochilik siyosatining ham salbiy jihatlari mavjud bo‘lib, bu siyosatdan jabr chekuvchilar asosan oddiy xalq va cherkov edi. Ayni zamonda Ispaniyadagi arab feodalizmi mahalliy aholi uchun g‘oyatda og‘ir bo‘ldi, vaqt