КОРРУПЦИЯВИЙ ЖИНОЯТЛАР БЎЙИЧА МОЛИЯВИЙ ТЕРГОВ ЎТКАЗИШНИНГ КРИМИНАЛИСТИК ЖИҲАТЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада коррупциявий жиноятларни тергов қилишда молиявий тергов ўтказишнинг криминалистик жиҳатлари таҳлил қилинган. Шунингдек, молиявий терговнинг ўзига хос хусусиятлари, уни ўтказишда қўлланиладиган криминалистик усул вавоситалар,шунингдек,мавжуд муаммолар ва уларнинг ечимлари кўрибчиқилган. Аннотация:В данной статье проанализированы криминалистические аспекты проведения финансового расследования при рассмотрении коррупционных преступлений. Также рассмотрены особенности финансового расследования, криминалистические методы и средства, применяемые при его проведении, а также существующие проблемы и способы ихрешения. Annotation:This article analyzes the forensic aspects of conducting financial investigations in the investigation of corruption crimes. It also examines the specific features of financial investigations, forensic methods and tools used in their implementation, as well as existing problems and theirsolutions. Калит сўзлар: коррупциявий жиноятлар, молиявий тергов, криминалистика, жиноят предмети, молиявий таҳлил, жиноят оқибатида етказилган зарар, мусодара, далилларни тўплаш. Ключевые слова:коррупционные преступления, финансовое расследование, криминалистика, предмет преступления, финансовый анализ, ущерб, причиненный преступлением,конфискация,сбор доказательств. Keywords: corruption crimes, financial investigation, forensic science, crime object, financial analysis, damage caused bycrime, confiscation, evidence collection. Коррупциявий жиноятлар бугунги кунда Ўзбекистон Республикасида содир этилаётган умумий жиноятларнинг салмоқли қисмини ташкил қилмоқда. Ўзбекистон Республикасида 16 турдаги жиноятлар коррупцион жиноятлар сифатида эътироф этилган бўлиб, таҳлилларга кўра, 2023 йилда судлар томонидан кўрилган айблов ҳукми чиқарилган ишларнинг 4128 таси коррупцион жиноятларни ташилган. Энг кўп содир этилган коррупцияга оид жиноятлар ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш (2 067), пора бериш (894), фирибгарлик (769), пора олиш (121) ва ҳокимият ёки мансаб ваколатинисуиистеъмол қилиш (125)ҳисобланади1. https://anticorruption.uz/uz/article/zbekistonda-korrupciiaga-oid-zinoiatlar-soni-kamaimoqda 194 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Мазкур турдаги жиноятларни тергов қилиш мураккаб жараён бўлиб, жиноят тавсифини тўлиқ очиб бериш учун махсус усул ва воситалардан фодаланишни талаб қилади. Молиявийтерговмазкур усул ва воситалар орасидаалоҳидаўринтутади. «Молиявий тергов» бир мунча кенг тушунча бўлиб, у пул маблағлари ва бошқа мол-мулк билан боғлиқ операцияларни амалга оширувчи органларнинг шубҳали операциялари тўғрисидаги маълумотларни ўрганиш, махсус ваколатли орган томонидан шубҳали операциялар мониторинги, ҲМҚО томонидан жиноят процессуал ва бошқа қонунчилик асосида жиноий қилмишлар натижасида олинган ноқонуний даромадларни аниқлаш, кузатиш, хатлаш ва давлат эгалигига ўтказиш ҳамда ушбу соҳадаги хавфларни баҳолаш биланбоғлиқфаолиятниқамраб олади2. Хорижий тажрибалардан маълумки, АҚШ, Буюк Британия, Германия ва Франция каби давлатлар молиявий тергов методларини коррупцияга қарши курашда кенг қўллайди. Бу давлатларда молиявий кузатув ва таҳлил қилишнинг автоматлаштирилган тизимлари йўлгақўйилган. Бугунги кунда Республикамизда иқтисодиётнинг турли жабҳалари шиддат билан ривожланиб бораётганлиги, экспорт, импорт, инвестиция киритиш ва бошқа давлатлар билан халқаро иқтисодий алоқаларнинг кенгайиб бораётганлигини инобатга олсак, молиявий тергов институтини жорий қилиш, уни ўтказишнинг криминалистик жиҳатлариниишлаб чиқишдолзарб масалага айланиб бормоқда. Шу сабабли, мамлакатимизда ҳам молиявий тергов ўтказишнинг қонунчилик асослари босқичма-босқич яратиб келинмоқда. Хусусан, дастлаб 26.08.2004 йилда “Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш тўғрисида” ги Қонун қабул қилинди. Мазкур қонунга кўра, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ва ундан ташқарида Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ пул маблағлари ёки бошқа мол-мулк билан боғлиқ операцияларни амалга оширувчи Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар, юридик шахслар, уларнинг филиаллари ҳамда ваколатхоналари томонидан амалга оширилган шубҳали молиявий опреацияларни кузатиб бориш, молия ташкилотлари томонидан бундай операциялар ҳақида маълумотга эга бўлган тақдирда ваколатли органларни ҳабардор қилиш, мазкур маълумотларни кўриб чиқиш тартиби белгиланди. Шундан сўнг, 2008 йилда Ўзбекистон Республикаси Бирлашган миллат ташкилотининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида” ги Конвенция