Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СУҒОРИЛАДИГАН ХУДУДЛАРИДА КОЛЛЕКТОР СУВЛАРИНИНГ ИРРИГАЦИЯ СИФАТИГА ТАЪСИРИ
Хожамуратова Роза Тажимуратовна · Жангабаев ДаниярМансурович · Иманмурзаев Адилбек Қалдибаевич · ОмонбоевШоҳзод Давронбек ўғли
Международный журнал научных исследователей · 11 · 2026
Аннотация
The article presents the results of calculations of the irrigation quality of the main collectors ofthe irrigated zoneofthe RepublicofKarakalpakstan. Keywords:irrigation water quality, collectors, soil,reclamation, salt migration. Кириш:Бугунги кунда Ўзбекистон Республикасида сувни бошқариш ирригация ва мелиоратция жараёнларини ўрганиш, тупроқларнинг шўрланиши ҳамда уларнинг унумдорлик қобилиятини ошириш бўйича қатор тадқиқотлар олиб борилиб, муайян ижобий натижаларга эришилмоқда. Шундан келиб чиққан ҳолда, сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш, тупроқларнинг экологик-мелиоратив ҳолатини яхшилаш чора- тадбирларини ишлаб чиқиш энг муҳим ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 17 июндаги "Ер ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПФ-57-сон, 2017 йил 25 сентябрдаги "Сув объектларини муҳофаза қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПҚ- 3286-сон, 2019 йил 9 октябрдаги "Сув ресурсларини бошқариш тизимини янада такомиллаштириш, сув хўжалиги объектларини модернизация қилиш ва ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПҚ-4486-сон ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 10 июлдаги "Ўзбекистон Республикаси сув хўжалигини ривожлантиришнинг 34 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 2020-2030 йилларга мўлжалланган концепциясини тасдиқлаш тўғрисида"ги ПФ-6024-сон Фармонлари ҳамда мазкур фаолиятгатегишлибошқамейори хужжатлар. Долзарблиги: Қорақалпоғистон Республикаси Амударёнинг қуйи қисмида жойлашган бўлиб, қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришнинг ягона манбаи бўлган дарёнинг энг чекка сувдан фойдаланувчиси ҳисобланади. Ушбу минтақанинг барча суғориладиган ҳудуди ўта кучсиз дренажланганлиги билан ажралиб туради ва етарли коллектор-дренаж тизиминингмавжудлигиниталаб қилади. Тадқиқотнинг мақсади: коллектор-зовур сувларининг турли гидрологик ва гидрокимёвий хоссаларини ўрганиш ва сув ресурслари танқислиги шароитида улардан фойдаланишбўйича таклифлар ишлаб чиқишдан иборат. Юқоридагикўрсатилган мақсадга мувофиққуйидаги вазифалар ҳал этилди: 2012-2022 йиллардаги коллектор- зовур сувларининг минерализацияси ўрганилди. йирик магистраль коллекторлар бўйлаб жойлашган ерларда кучли шўрланган ерларни ювиш ва яйлов-пичанзорларни суғориш характеристикалари ўрганилган. Муаммонинг ўрганилганлиги: кўриб чиқилаётган ҳудуд коллектор-зовур сувларининг турли хил гидрологик ва гидрокимёвий хусусиятлари турли йилларда қуйидаги тадқиқотчилар томонидан ўрганилган: Ф.М. Рахимбаев; А.У.Усмонов; Э.И.Чембарисов; Ш.О.Муродов;Т.П.Глухова; Р.Т.Хожамуратова ва бошқалар. Асосий қисм: Одатда минераллашган сувлар халқаро таснифга кўра, уларда эриган тузларнингумумий миқдорибўйича қуйидаги градациягаэга: Градация Қуруқ қолдиқ миқдори,г/л Чучук 1гача Кучсизшўрланган 1-3 Ўртачашўрланган 3-10 Шўрланган 10- 35 Рассоллар >35 Табиий сувларнинг яроқлилигини қуруқ қолдиқ миқдорига қараб баҳолаш етарли эмас, уларнинг яроқлилигини тўлиқ тасдиқлаш учун уларнинг кимёвий таркиби бўйича ҳам маълумотларга эга бўлиш зарур. Коллектор оқимлари (магистраль коллекторлар) бўйича кўп йиллик маълумотларни умумлаштириш ва таҳлил қилиш шуни кўрсатадики, вегетация даврида дарёнинг сувлилиги ва ташлама миқдорига қараб, коллекторларнинг минерализацияси зич қолдиқ бўйича 3,0 - 4,5 г/л оралиғида (алоҳида кам сувли йилларда 5,0-5,5г/лгача) ўзгарибтуради (1-жадвал). 1-жадвал Қорақалпоғистон Республикаси бўйича кўп йиллик даврда коллектор-зовур сувлариминерализацияси Йиллар Пл.ост.г/л Хлор 2012 3,845 0,924 2013 4,222 1,060 2014 3,479 0,811 2015 3,376 0,806 35 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue1,April2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 2016 3,648 0,868 2017 3,05 0,701 2018 3,312 0,757 2019 3,564 0,819 2020 3,45 0,776 2021 3,76 0,802 2022 3,692 0,780 Суғориш сувининг қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришга яроқлилиги қуйидаги асосий омиллар билан баҳоланади: тупроқ-грунтларнинг шўрланиш хавфи; иккиламчи шўртобланиш хавфи; алоҳидаионларнинг токсиклиги. Дренаж сувлари минерализациясининг шаклланиши тури, даражаси ва шароитларига қараб, уларнинг сифатини баҳолашда алоҳида кимёвий компонентларни аниқлаш билан чегараланиш мумкин. Бунда дастлабки кузатувлар билан белгиланган сув олиш стволи учун ўзгариш диапазони ва минерализация тури, шунингдек дренаж сувларининг кимёвий таркиби ани
Доказательный фрагмент
«The article presents the results of calculations of the irrigation quality of the main collectors ofthe irrigated zoneofthe RepublicofKarakalpakstan.»
Образец извлечения
Демо-превьюThe article presents the results of calculations of the irrigation quality of the main collectors ofthe irrigated zoneofthe RepublicofKarakalpakstan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- irrigation water quality, collectors, soil, reclamation, salt migration, тупроқ, сувнинг ирригация сифати, коллекторлар, мелиорация, тузларнинг кўчиши.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
МонографииK.J.Murodov2026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025