O‘Z-O‘ZINI O‘RGATISHGA ASOSLANGAN (SELF-LEARNING) TEXNOLOGIYALAR VA ULARNING SAMARADORLIGI

Аннотация

В статье рассматриваются содержание, преимущества и эффективность применения технологий самообучения в образовательном процессе. В исследовании изучены возможности формирования навыков самостоятельного получения знаний с использованием современных цифровых инструментов. Результаты показали, что технологии самообучения эффективно способствуют развитию учебной мотивации, аналитического мышления и самостоятельности студентов. Ключевые слова: самообучение, автономное обучение, цифровые технологии, самостоятельное образование, онлайн-платформа, учебная мотивация, аналитическое мышление. INTRODUCTION (KIRISH) Zamonaviy dunyoda bilim va texnologiyalar shiddat bilan rivojlanib borayotgani ta’lim tizimida tub o‘zgarishlarni talab qilmoqda. An’anaviy ta’lim yondashuvlari endilikda talabalarni mustaqil fikrlaydigan, muammolarni hal qila oladigan, tez moslasha oladigan va ijodiy yondasha 3 55 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ oladigan shaxslarga aylantirish uchun yetarli bo‘lmay qolmoqda. Shuning uchun o‘quv jarayoniga innovatsion va interaktiv texnologiyalarni joriy etish muhim ahamiyat kasb etmoqda. O‘z-o‘zini o‘rgatish (self-learning) texnologiyalari ana shunday yondashuvlardan biri hisoblanadi. Ushbu texnologiyalar o‘quvchilarning bilim olish jarayonida faolligini oshirish, o‘quv motivatsiyasini kuchaytirish, mustaqil ravishda bilim izlash va o‘zlashtirish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Bu esa o‘z navbatida zamonaviy jamiyatda zarur bo‘lgan “hayot davomida ta’lim olish” (lifelong learning) kompetensiyasini rivojlantirishga asos yaratadi.[1] Self-learning texnologiyalarining muhim jihatlaridan biri — bu individual yondashuv va shaxsiylashtirilgan ta’lim imkoniyatidir. Talaba o‘zining o‘quv sur’ati, qiziqishlari va ehtiyojlariga mos ravishda ta’lim jarayonini tashkil qila oladi. Internet, raqamli platformalar, onlayn kurslar, mobil ilovalar va interaktiv darsliklar kabi vositalar orqali mustaqil ta’lim olish imkoniyatlari yanada kengaydi. Bugungi kunda dunyo bo‘yicha ko‘plab nufuzli oliy ta’lim muassasalari self-learning asosidagi ta’lim dasturlarini joriy qilmoqda. O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida ham bu yo‘nalishdagi yangiliklarga ehtiyoj ortib bormoqda. Talabalar orasida mustaqil o‘rganishga bo‘lgan qiziqish ortib, ularning raqamli resurslardan foydalanish ko‘nikmalari ham tobora rivojlanmoqda. Mazkur maqolada self-learning texnologiyalarining mazmuni, afzalliklari, ularni ta’lim jarayonida joriy etish tajribalari hamda samaradorligini aniqlashga qaratilgan tadqiqot natijalari yoritiladi.[2] METODLAR (METHODS) Ushbu tadqiqotda self-learning (o‘z-o‘zini o‘rgatish) texnologiyalarining ta’lim jarayonidagi samaradorligini aniqlashga qaratilgan aralash metodlar (mixed-methods) yondashuvi qo‘llanildi. Bu yondashuv orqali miqdoriy (quantitative) va sifatli (qualitative) ma’lumotlar yig‘ilib, kompleks tahlil amalga oshirildi. Tadqiqot ishtirokchilari Tadqiqot 2025-yilning fevral–mart oylarida O‘zbekistonning uchta oliy ta’lim muassasasida tahsil olayotgan jami 120 nafar bakalavriat bosqichidagi talaba o‘rtasida olib borildi. Ishtirokchilar ikki guruhga ajratildi: Eksperimental guruh (60 nafar): self-learning texnologiyalaridan (onlayn platformalar, mobil ilovalar, video-darsliklar) foydalangan holda ta’lim oldi. Nazorat guruhi (60 nafar): an’anaviy dars mashg‘ulotlarida qatnashdi, o‘z-o‘zini o‘rgatish texnologiyalaridan foydalanilmadi.[3] Tadqiqot metodlari 1. Diagnostik so‘rovnoma (pre- va post-testlar): Tadqiqot boshlanishidan oldin va yakunida barcha ishtirokchilarga maxsus ishlab chiqilgan so‘rovnomalar orqali bilim darajasi, o‘z-o‘zini o‘rganish ko‘nikmalari va o‘quv motivatsiyasi baholandi. So‘rovnoma 20 ta yopiq (test) va 5 ta ochiq savoldan iborat bo‘ldi. 2. Kuzatuv va monitoring: 3 56 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Eksperimental guruhdagi talabalar 6 hafta davomida turli self-learning vositalaridan foydalanib, o‘quv faoliyatini olib bordi. Darslarga tayyorgarlik, mustaqil materiallar o‘zlashtirilishi va topshiriqlarning bajarilishi jarayoni muntazam kuzatildi. 3. Intervyu (yarim tuzilgan): Tadqiqot yakunida 15 nafar eksperimental guruh ishtirokchilari bilan chuqurlashtirilgan intervyular o‘tkazildi. Ulardan self-learning jarayonidagi shaxsiy tajribalari, qulaylik va qiyinchiliklar haqida so‘raldi. 4. Statik tahlil: Miqdoriy ma’lumotlar SPSS dasturida t-test orqali tahlil qilindi. Eksperimental va nazorat guruhlari natijalari o‘rtasidagi farq statistik jihatdan ahamiyatli (p < 0.05) ekanligi aniqlandi. Tadqiqot vositalari  Google Forms — onlayn so‘rovnomalarni tuzish va tarqatish uchun;  Duolingo, Coursera, Quizlet — self-learning uchun foydalangan raqamli platformalar;  Zoom va Telegram — talabalarning faoliyatini onlayn tarzda muvofiqlashtirish va monitoring qilish uchun. NATIJALAR (RESULTS) Tadqiq