BRONZA DAVRI MADANIY JARAYONLARIDAN KEYIN QURILISHDAGI O‘ZGARISHLAR: SURXONDARYO MISOLI.

Аннотация

This article presents a study on "Changes in construction after the Bronze Age cultural processes: Surkhandarya". The article analyzes the changes in construction techniques and styles associated with Bronze Age cultures on the example of Surkhandarya region. On the basis of historical geological excavations and the study of materials, problems and changes in construction technologies in this process were identified. In addition, the article shows how the cultural and economic orientation affects the construction processes of regional production. Key words: Historical process, construction technology, analysis of changes, cultural processes, construction changes. https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 2-son Mart 2025 13 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari ИЗМЕНЕНИЯ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ ПОСЛЕ КУЛЬТУРНЫХ ПРОЦЕССОВ БРОНЗОВОГО ВЕКА: НА ПРИМЕРЕ СУРХАНДАРЬИ. Аннотация: В данной статье представлено исследование на тему «Изменения в строительстве после культурных процессов бронзового века: Сурхандарьинская область». В статье на примере Сурхандарьинской области анализируются изменения в строительных технологиях и стилях, связанные с культурами бронзового века. На основе исторических геологических раскопок и изучения материалов выявлены проблемы и изменения технологий строительства в этом процессе. Кроме того, в статье показано, как культурно-экономическая направленность влияет на процессы построения регионального производства. Ключевые слова: Исторический процесс, технология строительства, анализ изменений, культурные процессы, строительные изменения Kirish. Bronza davri (miloddan avvalgi 3300-1200 yillar) insoniyat tarixida madaniy, iqtisodiy va texnologik sohalarda sezilarli o‘zgarishlarni keltirib chiqardi. Bu davrda yuzaga kelgan yangi qurilish texnikalari, me’moriy uslublar va materiallardan foydalanish usullari keyingi tarixiy davrlar uchun muhim asos bo‘ldi. Surxondaryo viloyati, uning arxeologik boyliklari va tarixiy yodgorliklari bilan bronza davrining ushbu o‘zgarishlar jarayonida alohida o‘rin tutadi. Surxondaryoda olib borilgan arxeologik qazishmalar va topilgan materiallar, bronza davridan keyingi qurilish texnologiyalari va me’moriy uslublaridagi o‘zgarishlarni chuqurroq tushunishga yordam beradi. Ushbu maqola, Surxondaryo misolida bronza davri madaniy jarayonlaridan keyin qurilishdagi o‘zgarishlarni tahlil qilish orqali, ushbu o‘zgarishlarning madaniy va tarixiy rivojlanishga qanday ta’sir ko‘rsatganini o‘rganadi. Adabiyotlar tahlili va metodologiya. Miloddan avvalgi 2200-1300 yillarni o‘z ichiga olgan mazkur madaniyat doimiy ravishda Turkmanistonning janubi Mug‘rob va Kapetdog‘ vohalari, shimoliy Afg‘oniston Dashli, Faruxobod, Nechkin va Davlatobod vohalari[1], shimoli- https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 2-son Mart 2025 14 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari sharqiy Eron va Tojikistonning janubiy-g‘arbiy hududlari bilan o‘zaro madaniy aloqada bo‘lgan. Vatanimizning janubi hududi sanalgan Surxon diyori, janubiy Turkmaniston, shimoliy Afg‘oniston, janubiy Tojikiston va shimoli-sharqiy Eron bronza davri yodgorliklari arxeologik jihatdan ko‘pgina tarixchi-arxeolog olimlar: G. A. Pugachenkova V. M. Masson, L. I. Albaum, B. A. Litvinskiy, E. V. Rtveladze, A. A. Askarov, A. S. Sagdullayev, V. I. Sarianidi, T. Sh. Shirinov, Sh. B. Shaydullayev, N. A. Avanesova, K. Abdullayev, M. H. Esonov, A. Sh. Shaydullayev, D. O. Karimova, xorijiy tadqiqotchilardan esa D. Huff, N. Baroffka, M. Teufer, K. Kaniuth, M. Tosi, C. Lamberg-Karlovsky, F. Kohl, P. Amiet and F. Hiebert, S. Salvatori, E. Luneau, J. BendezuSarmiento, L. Stanco, P. Tuslovalar tomonidan o‘rganilgan va tatqiqodlar olib borilgan[2]. “Ma’lumki, umumbashariy madaniyatning ajralmas qismi bo‘lgan xalq amaliy san’ati dunyodagi har bir xalq hayotida, uning turmush tarzi va qadriyatlari rivojida alohida o‘rin tutadi. Insoniyatning ongli hayotida hunarmandchilikning paydo bo‘lishi – bu sivilizasiya sari tashlangan eng muhim tarixiy qadam, desak, haqiqatni aytgan bo‘lamiz”[3] Muhokama. Eslab o‘tish joizki, davlatimiz hududi bronza asridan boshlab shaharsozlik, me’morchilik, hunarmandchilik taraqqiy etgan yurt hisoblanadi. Qadimgi Baqtriya hududining keng va xilma xil geografik iqlim sharoiti bu qadimiy o‘lkada bronza davrida ilk sug‘orma dehqonchilik, ilk shaharsozlik madaniyati, ishlab chiqarish xo‘jaligi shakllangan va ularning tarixiy rivojlanish yo‘llarini oldindan belgilab bergan[4]. Sopollitepa, Jarqo‘ton, Bo‘ston, Molali va Tillabuloq kabi qadimgi yodgorliklarida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, Sopolli madaniyati aholisi xo‘jalikning deyarli barcha sohalarini teng rivojlantirgan umumlashgan jamoadir. Ular me’morchilikda simmetriyani, fortifikasiyada labirint tizimini joriy qilgan, xalqaro aloqa va savdo tizimini yo‘lga qo‘ygan, hayvon kuchidan foydalanib yerga ishlov berishni amalga oshirgan, din tarixida ibodatxonalar qurish darajasigacha rivojlangan, i