Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЗАМОНАВИЙ МЕЪМОРЧИЛИКДА КОШИНКОРЛИК САНЪАТИНИНГ ЎРНИ.
ЗАМОНАВИЙ МЕЪМОРЧИЛИКДА КОШИНКОРЛИК · САНЪАТИНИНГ ЎРНИ. · Гўзалхон ВАХОБОВА, санъатшунос
Роль науки в развитии нового Узбекистана и факторы развития · 2025
Аннотация
Ушбу мақолада ХIХ аср охири — ХХ аср боши Тошкент шаҳридаги масжидлар безагида кошинкорлик санъатининг ўрни ўрганилган. Калит сўзлар: ислом, масжид, кошин, мақбара, хонакоҳ, минбар, гумбаз. Аннотация: В статье рассматривается роль искусства керамики в оформлении мечетей Ташкента в конце XIX — начале XX вв. Ключевые слова: ислам, мечеть, кашин, мавзолей, ханака, минбар, купол. Аннотатион: The article examines the role of ceramic art in the decoration of Tashkent mosques in the late 19th – early 20th centuries. Кей wордс: Islam, mosque, Kashin, mausoleum, khanaka, minbar, dome. Меъморлар, хаттотлар, наққошлар, ганч ва ёғоч ўймакорлик санъатида эришилган янги ютуқлар, юртимиздаги кўплаб масжид ва мадрасаларнинг бадиий образини яратилишига сабаб бўлмоқда. Тошкент масжидлари кошинкорлиги (яъни, сирланган сопол плиткалар билан безак ясаш санъати) Ўрта Осиё меъморчилигининг ўзига хос ва қадимий жиҳатларидан биридир. Айниқса, масжид ва мадрасаларнинг ички ва ташқи деворлари, гумбазлари кошинлар билан безатилган бўлиб, бу ўзига хос нақшлар орқали диний ва маданий меросни ифодалайди. https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 2-son Mart 2025 34 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Кошинкорлик ёки кошинпазлик — кошин ясаш ва биноларни кошин билан безатиш санъати. Ўрта Осиёда XIV асрдан меъморий обидаларни кошин билан безаш кенг тарқалган. Кошинкорлик билан махсус усталар шуғулланган. Уста кошинпазлар махсус лойдан тайёрлаган кошинлар сирланиб, хумдонда пишириб олинган. Нақшли гуллар ишланган кошин сирлангач, яна бир бор хумдонда пиширилган. Биноларни кошин па парчин билан қоплаш ва улар ёрламила турли хил вақш мужассамотлари ҳосил қилиш тараққий этган. Ҳудудларнинг кошинкорлик намуналари ўзига хос ранг хиллари ва ишланиш услублари билан тубдан фарқ қилади. Самарқанд ва Бухоро каби шаҳарларда бу санъат энг юқори чўққисига етган бўлса, Тошкент ҳам ўзининг ёдгорликлари билан машҳур бўлган. Тошкентдаги масжидларда ҳам кошинкорлик санъати ўзига хос тарзда ривожланган. Тошкентда бу санъат, айниқса, ХVI-ХIХ асрларда катта аҳамиятга эга бўлган. Хусусан ХVI асрда барпо этилган Кўкалдош мадрасаси Тошкентдаги йирик диний иншоотлардан бири бўлиб, унинг деворлари ва гумбазлари кошинкорлик санъати билан безатилган. Ҳазрати Имом мажмуаси Тошкентнинг энг катта ва энг қадимий диний марказларидан бири ҳисобланади. Бу ерда кошинкорлик санъати жуда нафис ва қадимий услубда намоён бўлган. Айниқса, Бароқхон мадрасаси, Тиллашайх масжиди ва бошқа ёдгорликларда кошинкорлик намуналари катта аҳамиятга эга. Масжиднинг ички ва ташқи деворлари кошинлар билан безалган бўлиб, уларнинг асосий ранглари кўк ва оқ рангларда ишланган. Бинонинг ташқи ҳашамини силлиқланган ғиштин меъморий элементлар, ўймакор дарвоза-эшиклар сатҳларидан ташқари, асосан сиркор кошин майолика безак ташкил этади. Кириш дарбоза ва ён залларининг шарқий тарз эшиклари жойлашган пештоқсимон хажмнинг равоқлари, атрофини П шаклида ўраган қалин кошин ҳошияга насталик хатида арабий ёзувлар, нақшлар орасига туширилган маёлика тахтачалари қопланган. Бу майолика сиркор кошинлар кошинкорликка хусусийлашган кичик корхоналар яратган бўлсалар-да, асосий қисми Тошкентдаги Муҳиддин https://scientific-jl.com/ 17-to’plam 2-son Mart 2025 35 Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari Раҳимов номидаги бадиий керамика тажриба комбинати ижодкор кулоллари томонидан тайёрлаб берилган. Кошинкорлар Ҳазрати Имом Жомеъ масжиди ташқи безагидаги арабий ёзувларни Шайх Абдулазиз Мансур тахрири остида Хабибуллоҳ Солиқ, Исломбек Муҳаммад ва Абдулғофур Ҳақберди каби моҳир хаттотлар битган матн асосида сиркор кошинларга нақшинкор қилиб туширган. Гумбаз безаклари ва пештоқлардаги сиркор кошин қопламалар тажриба корхонаси раҳбари Фурқат Мансуров бошчилигидаги Абдувоҳид Мамажонов, Арслон Норматов, Юнус Мавлонов, Дилором Муҳаммаджонова, Зулфия Исматова, Виктор Чан, Виктор Холодников, Сергей Иванов каби мусаввир-кошинкорлар ва кимё фанлари номзоди Махсума Маъсудова бошчилигидаги гуруҳ ҳамда кошин терувчи уста Бозорбой Ботировларнинг гуруҳи меҳнатининг маҳсули бўлади. Бугунги кунда кўплаб биноларнинг кошиккорлик безаклирин яртаиётган моҳир усталардан бири Абдувоҳид Мамажоновдир. Реставрация илмий текшириш институтида фаолиятини бошлаган уста Ўзбекистондаги кўплаб маданий ёдгорликларнинг реставрация ишларида фаол қатнашган. Отаси Махмуд Мамажановдан кўплаб кулолчилик сирларини ўрганган. 1980 йилларда устози Мамажанов билан Ойбек метро бекатидаги керамик безакларни ишлашга қатнашган. Полша, Венгрия, Чехославакия давлатларида тажриба ўтаб келган, 2001 йилда эркин ижодига кириб келган Ўзбек миллий драма театридаги ички деворлардаги керамик безакларни бажарган. 2003 йил Қатағон қурбонлари музейининг экстерьер ва интерьер қисмларида бетакрор композициялар яратган. Бевосита масжидлардаги фаолият Тошкент шахридаги Хўжа Ахрор Валий масжиди пештоқ қисмидаги керамик безакларни, 2005 йилда Шохи Зиндадаги асосий кириш қисмидаги пештоқ безакларни ишлаган. Дорус Салом,
Доказательный фрагмент
«Ушбу мақолада ХIХ аср охири — ХХ аср боши Тошкент шаҳридаги масжидлар безагида кошинкорлик санъатининг ўрни ўрганилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюУшбу мақолада ХIХ аср охири — ХХ аср боши Тошкент шаҳридаги масжидлар безагида кошинкорлик санъатининг ўрни ўрганилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- ислом, масжид, кошин, мақбара, хонакоҳ, минбар, мавзолей, Калит сўзлар: ислом, mausoleum, Kashin, кашин, dome., Ключевые слова: ислам, гумбаз., khanaka, Кей wордс: Islam, minbar, mosque, мечеть, ханака, купол.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025