O‘ZBEKISTON REPUBLIKASINING GLOBAL TRANSPORT LOGISTICAL TARMOQLARIGA INTEGRATSIYASINI CHUQURLASHTIRISH VA MILLIY TRANSPORT TIZIMINING SALOHIYATINI OSHIRISH

Аннотация

Ushbu maqolada O`zbekistonda olib borilayotgan ishlar va global logistikada qilingan ishlarning natijasi va qay tarzda qilinish tartibi, xalqaro tajribada yashil logistika haqida va O`zbekitonda amalga oshirish usullari haqida gap boradi. Kalit so`zlar: Logistika, Yashillik, Avto magistiral Kavkaz davlatlari, Ekologiya, Tehnalogiyalar. Logistika to’liq holda iste’molchi uchun ishlaydi, chunki logistikaning asosiy maqsadi yuklar va yo‘lovchilarni belgilangan muddatda, belgilangan hajmda, belgilangan joyga eng kam mehnat va moddiy resurslarni sarflagan holda yetkazib berish hamda har xil toifadagi yo‘lovchilarning tashishga bo‘lgan talabini to‘liq qondirishdan iborat. 2030-yil uchun qabul qilingan taraqqiyot strategiyasida quydagilar maqsad qilib olingan: Respublika hududi orqali o'tadigan tranzit yuk oqimini 16 million tonnagacha oshirish ko‘zda tutilgan. Hozirgi kunda b u ko`rsatkich 16 millon tonnani emas balki 1,521,2 milon tronnani tasdhkil etib o`z tarixida eng yuqori natijani qayt edi, Agar shu yo`sinda daavom etsa O`zbekistoning logistika sohasidagi retingi yuqorilanadi. Yo‘lovchi hamda yuk tashish xizmatlarining hajmini uch baravarga ko‘paytirish, 56 ming kilometr avtomobil yo‘llarini barpo etish va ta’mirlash asosiy maqsad sifatida belgilangan va bu yo‘nalishda amaliy ishlar olib borilmoqda. qilinayotlgan ishlar misolida O`zbekistonni shiomoliy yo`nalishida A380 magistral yo`li O`zbekistnni Qozog`iston va Yevropa bilan bog`laydigan yo`lning 240 km qismi qaytadan rewkanstruksiya qilindi va foydalanishga topshirildi. Bu O`zbekistoning afto transport logistika salohiyatini yuqori darajaga chiqarishga xizmat qilayabdi.1 Hozirgi kunda yurtimizda logistika markazlari o`z faoliyatini olib bormoqda.Qonun ijrosini taminlash maqsadida bu borada bir qancha ishlar amalga oshirilib kelmoqda,shu jumladan hozirgi kunda umumiy hisobda o’zbekistonda 10800 ta logistika mchjlari mavjud. Shundan hozirgi kunda 26 ta mchj xalqaro yetqazib berish ishlarini olib bormoqda bunda fura. Man trak va tirillerlar dur.bundan tashqari respublikaning ichki hududlarida ham yuklarni yetkazib berish yaxshi rivojlanmoqda Transport-logistika markazlari har qanday turdagi transport orqali kirib keluvchi va chiqariluvchi yuklarni qabul qilib olish, omborlarga joylashtirish, saqlash, ularni qayta ishlash, qadoqlash va taqsimlash xizmatlarini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu markazlar transport vositalarini saqlash hamda ularga texnik xizmat ko‘rsatish faoliyatini ham amalga oshiradi. 1 https://lex.uz/ru/ 7 65 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Transport-logistika markazlari bojxona, logistika, fitosanitariya, veterinariya, sanitariya- epidemiologiya, ekologiya, sertifikatlashtirish kabi xizmatlar bilan bir qatorda, yuklarni eksport- import qilishda qonunchilik bilan taqiqlanmagan boshqa xizmat turlarini ham to‘liq taqdim etishi mumkin.2 Maxsulotlarni eksport va importini yuqoriga ko`tarish maqsadida chegara hududida karantin zonalari tashkil etilayabdi,bu logistika tarmog`ida maxsulotlarni tez va sifati saqlangan holda olib borib berish va bojxona tekshiruvlarning kamayishiga ijobiy tasir ko`rsatayabdi. Xalqaro transport-logistika markazlari O‘zbekiston Respublikasi bojxona hududi orqali harakatlanadigan yuklar hamda transport vositalariga oid jarayonlarni amalga oshirish bilan shug‘ullanadi.shu jumladan O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq transport nazoratini, shu bilan birga bojxona va chegara operatsiyalarini amalga oshirish uchun mo‘ljallangandir. Avtomobil transporti iqlim o‘zgarishiga yo‘l o‘tkazish va yuqori yukni transport qilish bilan ta’sir o‘tkazsada, bu transport turi texnologik innovatsiyalar orqali o‘zgarishlarga tayyorlanmoqda. Ma’lumotlar avtomobil transporti sohasida iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda zamonaviy innovatsion yechimlarning joriy etilayotganini isbotlaydi. Butun dunyoda global ob- havoning yomonlashi sababli logistikas sohasidagi yuk mashinalari avya qatnovlardagi samaliyotlar va dengiz trasportidagi kemalar o`zidan sezilarli zararli gazlarni chiqarmoqda bu O`zbekiston uchun ham juida zararli va jarayon shu tarizda davom etsa trasport logistikasi rivojlanish o`rniga ko`proq orqaga qaytish kuzatiladi.O`zbekistonda ham yashil logistika siyposatini olib kirish kerak. Yashil logistika bu logistika jarayonlarini raqamli texnologiyalar orqali takomillashtirib, iste’molchilarga mahsulotlarni eng kam xarajatlar bilan, kelishilgan vaqtda yetkazib berish va bu jarayonda atrof-muhitga bo‘ladigan salbiy ta’sirni iloji boricha kamaytirishni ko‘zda tutadi. Ya’ni, bu uslubda buyurtma tez, iqtisodiy va ekologik jihatdan bezarar shaklda yetkazilishi kerak. Bu tizim chiqindilarni samarali boshqarish, utilizatsiya qilish, qadoqlash, qayta ishlash, energiya sarfini kamaytirish kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi. Barcha bu ishlar logistika sohasini zamonaviylashtirish va raqamlashirish orqali amalga oshiriladi. Ekologik ta