ТАЪЛИМ ХИЗМАТЛАРИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ ВА УЛАРНИНГ ИҚТИСОДИЁТ РИВОЖИГА ТАЪСИРИ

Аннотация

В статье раскрыта актуальность образовательных услуг и их роль в развитии экономики современного Узбекистана, их положительное влияние на международную деятельность образовательных учреждений. Изучены объём и качество образовательных услуг, как один из наиболее весомых показателей организационного уровня и эффективности деятельности высших образовательных учреждений. Annotation. The article reveals the relevance of educational services and their role in the development of the economy of modern Uzbekistan, their positive impact on the international activities of educational institutions. The volume and quality of educational services have been studied as one of the most significant indicators of the organizational level and efficiency of higher educational institutions. Аннотация. Мақолада таълим хизматларининг долзарблиги ва уларнинг замонавий Ўзбекистон иқтисодиёти ривожланишидаги ўрни, таълим муассасаларининг халқаро фаолиятига ижобий таъсири очиб берилган. Таълим хизматларининг ҳажми ва сифати, олий таълим муассасалари фаолияти самарадорлиги ҳамда ташкилий даражасининг энг муҳим кўрсаткичларидан бири сифатида ўрганилган. Ключевые слова. Образование, образовательные услуги, сфера образования, развитие сферы образования, человеческий капитал, инвестирование в человеческий капитал, инвестирование в будущее, квалифицированная рабочая сила, рынок труда, субъекты образовательных услуг, объекты образовательных услуг, цена труда, развитие личности, государственные образовательные учреждения, платные образовательные услуги. Keywords. Education, educational services, education sector, development of the education sector, human capital, investing in human capital, investing in the future, qualified labor force, labor market, subjects of educational services, objects of educational services, price of labor, personal development, state educational institutions, paid educational services. Калит сўзлар. Таълим, таълим хизматлари, таълим соҳаси, таълим соҳасини ривожлантириш, инсон капитали, инсон капиталига сармоя киритиш, келажакка сармоя киритиш, малакали ишчи куч, меҳнат бозори, таълим хизматлари субъектлари, таълим хизматлари объектлари, меҳнат қиймати, шахс ривожланиши, давлат таълим муассасалари, тўловли таълим хизматлари. 73-son 4–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 100 Ustozlar uchun pedagoglar.org Бутун дунёда таълим тизими мамлакатнинг келажагини шакллантиришда ҳал қилувчи ўрин тутади, фуқароларга муваффақиятли касбий фаолият ва шахсий ривожланиш учун зарур бўлган билим ва кўникмаларга эга бўлиш имкониятини яратади. Ўзбекистонда ҳам таълим муҳим аҳамиятга эга бўлиб, бу 2020 йил 19 май куни Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилинган ва 2020 йил 7 август куни Сенат томонидан маъқулланган «Таълим тўғрисида»ги Қонунда ўз аксини топган. Ушбу қонуннинг мақсади таълим соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат. Аввало, "таълим" атамасига таъриф бериш зарур: "Таълим — бу ўқувчиларга чуқур назарий билимлар, кўникмалар ва амалий маҳоратларни бериш, шунингдек, умумий ва касбий билимлар, кўникмалар ва маҳоратларни шакллантириш, қобилиятларни ривожлантиришга қаратилган тизимли жараён" деб таъриф берилади юқорида қайд этилган қонуннинг 3-бобида. Ўзбекистон таълим тизимининг айрим жиҳатларини батафсилроқ кўриб чиқамиз: Таълим жараёнида муайян таълим босқичларига эришилади. Қонунчиликка кўра, таълим фаолияти қуйидаги икки турга бўлинади: Биринчи тур - бу таълим стандартларига мувофиқ (умумтаълим дастурлари асосида) амалга ошириладиган фаолият; Иккинчи тур - қўшимча таълим хизматлари бўлиб, уларнинг ҳажми ва мазмуни давлат стандартлари орқали тартибга солинади, бироқ хизмат кўрсатувчи томондан қўшимчалар киритилиши қўллаб-қувватланади. Шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг таълим тизими қуйидаги субъектлардан иборат: ✅ Давлат ва нодавлат таълим муассасалари, давлат таълим стандартларига мувофиқ таълим дастурларини амалга оширадиган; ✅ Илмий-педагогик муассасалар, таълим тизимининг фаолияти ва ривожланишини таъминлаш учун зарур бўлган тадқиқот ишларини олиб борувчи; ✅ Таълим соҳасидаги давлат бошқарув органлари, шунингдек, уларга қарашли корхона, муассаса ва ташкилотлар. Ўзбекистон Республикасида таълим тизими ягона ва узлуксиз эканлигини инобатга олган ҳолда, таълим қуйидаги босқичларда амалга оширилади: 1. Мактабгача таълим; 2. Умумий ўрта таълим; 3. Ўрта махсус ва касбий таълим; 4. Олий таълим; 5. Олий таълимдан кейинги таълим; 73-son 4–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 101 Ustozlar uchun pedagoglar.org 6. Кадрларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш; 7. Мактабдан ташқари таълим. Шунингдек, таъкидлаш жоизки, хусусий ва давлат таълим муассасалари хоҳловчиларга тўловли қўшимча таълим хизматларини кўрсатиш ҳуқуқига эга. Бундай хизматларга қўшимча таълим дастурлари бўйича ўқитиш, махсус курслар ва фанлар циклини ўқитиш, ўқувчилар билан фанларни чуқур ўрганиш бўйича машғулотлар ҳамда таълим соҳасидаги бошқа хизматлар киради. Сўнгги йилларда Ўзбекистон ҳукумати таълимни модернизация қилиш, инновацион ёндашувларни жорий этиш ва аҳолинин