HAYVONOT OLAMINING XILMA-XILLIGI

Аннотация

Животные живые организмы, составляющие важную часть биоразнообразия животного мира. В данной статье мы рассмотрим общую характеристику животного мира, его разнообразие и значение в экосистемах. Ключевые слова: животное, биоразнообразие, многоклеточность, организм, анатомическое строение, гетеротрофное питание, млекопитающие, рептилии. ANNOTATION Animals are living organisms that make up an important part of the biodiversity of the animal world. In this article, we will consider the general characteristics of the animal world, its diversity and importance in ecosystems. Keywords: animal, biodiversity, multicellularity, organism, anatomical structure, heterotrophic nutrition, mammals, reptiles. KIRISH. Hayvonlar, hayvonot dunyosi — organik olam sistemasidagi yirik boʻlimlardan biri. Hayvonlarning bundan 1-1,5 milliard yil ilgari okean suvida mikroskopik, xlorofillsiz amyobasimon xivchinlilar shaklida paydo boʻlganligi taxmin qilinadi. Hayvonlarning eng qadimgi qazilma qoldiqlari yoshi 0,8 milliard yildan oshmaydi. Koʻp hujayrali hayvonlar — boʻshliqichlilar, chuvalchanglar, tuban boʻgʻim- oyoqlilarning dastlabki qoldiqlari soʻnggi kembriy qatlamlaridan boshlab (mil.dan 690- 570 million yil avval) uchraydi. Kembriy davri boshlarida (mil.dan 570-490 million yil avval) tashqi mineral skeletli (chigʻanoqli yoki xitinli) dengiz umurtqasizlarining koʻpchilik guruxlari (trilobitalar, jabraoyoqlilar, mollyuskalar, arxeotsiatlar) rivojlangan. Hayvonlar — geterotrof organizmlar, yaʼni ular tayyor organik moddalar bilan oziqlanadi. Hayvonlarda metabolizm faol kechishi tufayli ularning oʻsishi cheklangan. 73-son 2–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 216 Ustozlar uchun pedagoglar.org Evolyutsiya jarayonida har xil organlar funksional sistemasi: muskul, ayirish, nafas olish, qon aylanish, jinsiy va nerv sistemalarining shakllanishi hayvonlar uchun xos boʻlgan eng muhim xususiyatlardan hisoblanadi. Hayvonlar hujayrasi qattiq sellyuloza qobiqning boʻlishi bilan oʻsimliklardan farq qiladi. Biroq hayvonlar bilan oʻsimliklar oʻrtasidagi farq nisbiy. Hayvonlar biologik resurslarning ajralmas bir qismi bo'lib, tabiatda moddalar va energiya almashinuvida muhim rol o'ynaydi. Hayvonlar o'simliklar bilan uzviy aloqada bo'lib, geografik qobiqda kimyoviy elementlarning migrasiyada qatnashadi. Hayvonlar o'simliklar tomnidan quyosh nuri ta'sirida hosil qilgan organik moddalar va bir-birlari bilan oziqlanib, biologik hamda tabiatda moddalarning almashinuvida ishtirok etadi. Yirik mavjudotlarning bir-biri bo'lgan ozuqa aloqasi – bu energiyaning bir organizmdan ikkinchi organizmga o'tkazuvchi mexanizmdir. Hayvonlar eukariotik organizmlar tipi animaliaga tegishli. Bu mavjudotlar harakatlanish, ko’p hujayralilik, geterotrof oziqlanish va asosan jinsiy ko’payish kabi umumiy xususiyatlarga ega. Hayvonlar turli xil anatomik tuzilmalar, yashash joylari va xatti-harakatlari bilan juda xilma-xillikni namoyish etadilar. Hayvonlarning xususiyatlari. 1. Ko’p hujayralilik: Hayvonlar bir nechta hujayradan tashkil topgan ko’p hujayrali organizmlardir. Hujayralar turli tuzilish va funktsiyalarga ega bo’lishi mumkin, bu organizmga murakkab tuzilish beradi. 2. Harakat qilish qobiliyati: Hayvonlar odatda harakat qilish qobiliyatiga ega. Har xil turdagi hayvonlar turli xil harakat usullaridan foydalanadilar. Ba’zilar yurish, yugurish yoki suzish kabi harakatlar bilan harakat qilishadi, boshqalari esa uchish yoki emaklash kabi turli usullarni afzal ko’radilar. 3. Geterotrof oziqlanish: Hayvonlar o’zlari oziq-ovqat ishlab chiqara olmaydilar va ular tashqaridan organik moddalar olib oziqlanadilar. Ular ovqatni hazm qiladi va energiya bilan ta’minlash uchun foydalanadi. Oziq-ovqat manbalari o’simliklar, boshqa hayvonlar yoki hatto o’lik organik moddalarni o’z ichiga olishi mumkin. Hayvonlarning xilma-xilligi. Hayvonlar aql bovar qilmaydigan xilma-xillikka ega. Dengizlarda, quruqlikda va havoda yashaydigan ko’plab hayvonlar turlari mavjud. Ular sudralib yuruvchilar, qushlar, sutemizuvchilar, baliqlar, hasharotlar va umurtqasizlar kabi turli guruhlarga bo’lingan. Har bir guruh o’ziga xos xususiyatlarga, moslashishga va yashash joylariga ega bo’lgan ko’plab turlarni o’z ichiga oladi. Hayvonlar ekotizimlarda va tabiiy muvozanatni saqlashda muhim rol o’ynaydi. Oziq- ovqat zanjirining bir qismi sifatida ular boshqa organizmlar uchun oziq-ovqat manbalari bo’lib, o’simliklar populyatsiyasini nazorat qilishda samaralidir. Shuningdek, ba’zi hayvonlar o’simliklarni changlatish orqali o’simliklarning ko’payishiga yordam beradi. 73-son 2–to’plam Iyun-2025 Sahifa: 217 Ustozlar uchun pedagoglar.org Odamlar uchun hayvonlar ham muhimdir. Ko’pgina hayvonlar turlari oziq-ovqat, to’qimachilik, dori-darmonlar va uy hayvonlari sifatida ishlatiladi. Tabiatning bir qismi sifatida hayvonlar odamlarning hayot sifatini yaxshilaydi va iqtisodiy ahamiyatga ega. XULOSA. Hayvonlar tabiatdagi biologik xilma-xillikning muhim qismidir. Ular ko’p hujayralilik, harakatlanish va geterotrof oziqlanish kabi xus