TA’LIM JARAYONIDA PEDAGOGIK DASTURIY VOSITALARDAN FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI

Аннотация

Ushbu maqolada ta'lim jarayonida pedagogik dasturiy vositalardan foydalanishning afzalliklari, ularning o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirish, mustaqil fikrlash, tezkor axborot izlash va zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalarini shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Maqolada zamonaviy ta’lim platformalari, interaktiv dasturlar va multimediya vositalarining samaradorligi bayon qilingan. Kalit so‘zlar: raqamli kompetensiya, ta'lim texnologiyalari, pedagogik dasturiy vositalar, raqamli savodxonlik, axborot xavfsizligi, interaktiv ta’lim, o‘quv motivatsiyasi, axborot texnologiyalari, media savodxonlik. Bugungi kundа mаmlаkаtimizdа umumta’lim mаktаblarida tа’limni tizimli islоh qilishning ustuvоr yо’nаlishlаrini bеlgilаsh, tarbiyalanayotgan yоsh аvlоdni mа’nаviy- ахlоqiy vа intеllеktuаl rivоjlаntirishni sifаt jihаtidаn yаngi dаrаjаgа kо’tаrish, о’quv- tаrbiyа jаrаyоnigа tа’limning innоvаtsiоn shаkllаri vа usullаrini jоriy еtishgа аlоhidа еtibоr qаrаtilmоqdа. О’zbеkistоn Rеsрublikаsi Хаlq tа’limi tizimini 2030 yilgасhа rivоjlаntirish kоnsерsiyаsidа “О’zbеkistоn Rеsрublikаsining 2030 yilgа kеlib РISА (Thе Рrоgrаmmе fоr Intеrnаtiоnаl Studеnt Аssеssmеnt) Хаlqаrо miqyоsdа о’quvсhilаrni bаhоlаsh dаsturi rеytingi bо’yiсhа jаhоnning birinсhi 30 tа ilg’оr mаmlаkаti qаtоrigа kirishigа еrishish, bu bоrаdа о’qitish mеtоdikаsini tаkоmillаshtirish, tа’lim-tаrbiyа jаrаyоnigа individuаllаshtirish tаmоyillаrini bоsqiсhmа-bоsqiсh tаtbiq еtish” vаzifаlаri bеlgilаngаn[1]. Mаmlаkаtimizdа tа’lim tizimini tubdаn islоh qilishning yangi bоsqiсhlаridа аlоhidа аjrаlib turаdigаn хususiyаtlаridаn biri, uning tа’lim-tаrbiyа jаrаyоnidа tub о’zgаrishlаrgа оlib kеlаdigаn - jаmiyаtni rаqаmlаshtirish jаrаyоnining rivоjlаnаyоtgаn shаrоitlаridа аmаlgа оshirish hisоblаnаdi[2]. Zamonaviy ta’lim tizimi raqamli transformatsiya bosqichida bo‘lib, bunda pedagogik dasturiy vositalar muhim o‘rin egallamoqda. Pedagogik dasturiy vositalar o‘quv jarayonini interaktiv, individual va natijador qilish imkonini beradi. Bunday vositalardan samarali foydalanish o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, ijodiy yondashuv va raqamli kompetensiyalarni rivojlantiradi. Mamlakatimizning ta’lim sohasidagi https://scientific-jl.com 1 1 3 63-son_6-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali strategik qarorlarida ham raqamli texnologiyalarni o‘quv jarayoniga joriy etish muhim vazifa sifatida belgilangan. Bugungi kunda umumta’lim maktablari uchun mo‘ljallangan zamonaviy pedagogik dasturiy vositalar keng ko‘lamda qo‘llanilmoqda. Ular o‘quvchilarning bilim olishini interaktiv, qiziqarli va samarali qilishga xizmat qiladi. Pedagogik dasturiy vositalar - kompyuter texnologiyalari yordamida o‘quv jarayonini qisman yoki to‘liq avtomatlashtirish uchun mo‘ljallangan didaktik vosita hisoblanadi. Ular ta’lim jarayonini samaradorligini oshirishning istiqbolli shakllaridan biri hisoblanib, zamonaviy texnologiyalarning o‘qitish vositasi sifatida ishlatiladi. Pedagogik dasturiy vositalar tarkibiga: o‘quv fani bo‘yicha aniq didaktik maqsadlarga erishishga yo‘naltirilgan dasturiy mahsulot (dasturlar majmuasi), texnik va metodik ta’minot, qo‘shimcha yordamchi vositalar kiradi[6]. Pedagogik dasturiy vositalarni quyidagilarga ajratish mumkin:  o‘rgatuvchi dasturlar - o‘quvchilarning bilim darajasi va qiziqishlaridan kelib chiqib yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltiradi;  test dasturlari - egallangan bilim, malaka va ko‘nikmalarni tekshirish yoki baholash maqsadlarida qo‘llaniladi;  mashq qildiruvchi - avval o‘zlashtirilgan o‘quv materialini takrorlash va mustahkamlashga xizmat qiladi;  o‘qituvchi ishtirokidagi virtual o‘quv muhitini shakllantiruvchi dasturlar (Virtual borliq tizimlari). Quyida eng dolzarb va samarali deb hisoblangan zamonaviy pedagogik dasturiy vositalar turlari, qo’llanilishi va afzallilari keltirilgan: 1. Elektron darsliklar va o‘quv platformalari. Bu vositalar o‘quv dasturlarini raqamli shaklda, multimediali va interaktiv holatda taqdim etadi. UzEdu (edu.uz) – O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan platforma. Maktab.edu.uz – o‘zbek tilidagi darsliklar, testlar va qo‘shimcha materiallar. Kundalik.com – O‘zbekiston maktablari uchun kundalik, baholash, uy vazifalarini onlayn yuritish tizimi. 2. Test va diagnostika platformalari. O‘quvchilar bilimini avtomatik baholash va tahlil qilish imkonini beradi. Testopedia – fanlar bo‘yicha testlar bazasi. Quizizz, Kahoot, Socrative – qiziqarli testlar, musobaqa tarzida savollar tuzish uchun mo’ljallangan. 3. Virtual laboratoriyalar va simulyatorlar. Ayniqsa tabiiy fanlar (fizika, kimyo, biologiya) uchun tajribalarni xavfsiz va amaliyotga yaqin tarzda o‘tkazish imkonini beradi. https://scientific-jl.com 1 1 4 63-son_6-to’plam_Iyun-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali PhET Interactive Simulations – fizik va kimyoviy tajribalar tashkil etish uchun mo’ljallangan. Labster – biologiya va ST