BOLALARDA BADIIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOFIZIOLOGIK ASOSI.

Аннотация

Ushbu maqolada tadqiqot katta maktabgacha yoshdagi bolalarda badiiy rivojlanishga ta’sir etuvchi psixofiziologik shart-sharoitlarni o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi bolalarning emotsional, motorika va sezgi tizimlarining badiiy salohiyatni shakllantirishdagi rolini aniqlash, shuningdek, moslashtirilgan ta’lim muhitining ularning ijodiy ifodasiga qo‘shadigan hissasini o‘rganishdir. Tadqiqotda nazariy tahlil, guruhda kuzatuvlar va yarim strukturallashgan intervyular usullari qo‘llanildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, moslashtirilgan o‘quv-muhit, emotsional qo‘llab-quvvatlash va motorikani rivojlantirish badiiy salohiyatni shakllantirishda hal qiluvchi omillar hisoblanadi. Tadqiqot natijalari pedagoglar va ota-onalarga bolaning ijodiy potensialini oshirish uchun amaliy tavsiyalar beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, pedagog va ota-onalarning iliq va rag‘batlantiruvchi munosabati emotsional qo‘llab-quvvatlashni mustahkamlab, bolalarning o‘zini ifoda etish va ijodiy fikrlash salohiyatini oshiradi. Shuningdek, maxsus mo‘ljallangan badiiy mashg‘ulotlar orqali bolalarning nozik motorika va sezgi tizimi rivojlanishi, ularning ijodiy faoliyatga bo‘lgan qiziqishi va ijodiy faoliyatini yanada chuqurlashtirish imkonini beradi. Tadqiqotda yaratilgan stimulyatsion ta’lim muhitining moslashtirilgan xususiyatlari bolalarning ijodiy potensialini oshirishda hal qiluvchi omil sifatida aniqlanadi. Ushbu tadqiqot badiiy tafakkurga oid dasturlarni optimallashtirish va yosh avlodning ijodiy salohiyatini oshirish bo‘yicha ilmiy asosli tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega hisoblanadi. Kalit so‘zlar: badiiy tafakkur, psixofiziologik shart-sharoit, emotsional, motorika, moslashtirilgan ta’lim. Kirish. Katta maktabgacha yosh – bolaning shaxsiyati, sezgi va ijodiy salohiyatining poydevorini tashkil etuvchi davrdir. Bu davr mobaynida ijodiy faoliyat va badiiy faoliyat emotsional, intellektual va motorik rivojlanishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, badiiy 49 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6 rivojlanishning psixofiziologik shart-sharoitlarini o‘rganish va ularni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish dolzarb masala hisoblanadi. Mazkur tadqiqotning maqsadi – bolalarning badiiy salohiyatini oshirishga xizmat qiluvchi psixofiziologik shart- sharoitlarni aniqlash va ularning samaradorligini baholashdir. Badiiy rivojlanish nafaqat pedagogik metod va didaktik usullar bilan cheklanib qolmay, balki bolaning psixofiziologik holati bilan ham chambarchas bog‘liqdir. Bolalarning asab tizimi, motorika, sezgi qobiliyatlari va emotsional barqarorligi – bularning barchasi ijodiy faoliyatga bo‘lgan qiziqish va ijodiy faoliyatning samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, badiiy rivojlanishning psixofiziologik shart-sharoitlarini chuqur o‘rganish, maktabgacha ta’lim tizimida ijodiy faoliyatga bag‘ishlangan dasturlarni optimallashtirish va pedagogik yondashuvlarni yanada samarali shakllantirish uchun dolzarb masala hisoblanadi. Ushbu tadqiqot natijalari kelajakda pedagoglar, ota-onalar va ta’lim muassasalari uchun badiiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash va yosh avlodning ijodiy salohiyatini oshirish borasida amaliy yondashuvlarni shakllantirishga xizmat qiladi. Asosiy qism: Oʻzbekistonda pedagogika, psixologiya va badiiy taʼlim sohalarida faoliyat yuritayotgan koʻplab olimlar mavjud bo‘lib, ular maktabgacha yoshdagi bolalarda badiiy rivojlanishning psixofiziologik shart-sharoitlari masalasiga ham alohida eʼtibor qaratishgan. Ushbu yoʻnalishda anʼanaviy nazariy yondashuvlar va amaliy tajribalarni birlashtirgan holda, bir qator olimlar ilmiy ishlarini amalga oshirgan. Masalan: Professor Shavkat Azimov – Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti professorlaridan biri boʻlib, maktabgacha taʼlim va badiiy tarbiya sohasida innovatsion metodologiyalarni ishlab chiqishga katta hissa qoʻshgan. Uning ishlarida yosh bolalarning emotsional va ijodiy salohiyatini oshirishga qaratilgan psixofiziologik shart-sharoitlar batafsil tahlil qilinadi. Professor Dilshod Rahimov – Oʻzbekiston Milliy Universiteti va boshqa ilmiy markazlarda faoliyat yuritayotgan olim, bolalarning psixologik rivojlanishi, sezgi tizimi va motorik qobiliyatlarini badiiy faoliyat bilan bogʻlash masalalariga eʼtibor qaratgan. Uning ilmiy ishlari pedagogik amaliyotda badiiy tarbiyani qoʻllashning yangi yondashuvlarini tavsiflaydi. Professor Nodira Abdurahmonova – Badiiy taʼlim va ijodiy faoliyat sohasida yetakchi mutaxassis sifatida, yosh avlodning estetik va ijodiy salohiyatini rivojlantirishga 50 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2024 SJIF 2024 = 5.073/Volume-3, Issue-6 yoʻnaltirilgan tadqiqotlar olib borgan. Uning metodologik tavsiyalari maktabgacha taʼlim muhitini boyitishda muhim o‘rin tutadi. Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi aʼzolari va boshqa oliy oʻquv yurtlarining ilmiy xodimlari ham ushbu sohada qimmatli ishlar olib