BACILLUS SUBTILIS VA AZOTOBACTER CHROOCOCCUM INOKULYATSIYASINING O‘SIMLIKLAR O‘SISHI VA QISHLOQ XO‘JALIGIDAGA AHAMIYATI

Аннотация

The use of microbiological inoculants in agriculture is one of the effective methods for increasing resilience to climate change, ensuring environmentally friendly and sustainable productivity in the efficient use of resources. This study investigated the effects of Bacillus subtilis and Azotobacter chroococcum on plant growth and crop yield. The results of the study are of practical importance in the production of environmentally friendly, economically efficient and sustainable products in agriculture. 508 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya Keywords: Azotobacter chroococcum, Bacillus subtilis, inoculation, growth, development. Kirish. Foydali mikroorganizmlar o‘simliklarni yetishtirishda qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini yaxshilash uchun istiqbolli barqaror yechimdir [1]. Iqlim o‘zgarishi oqibatlari, aholi sonining o‘sishi va barqaror zamonaviy qishloq xo‘jaligi metodologiyalariga bo‘lgan ehtiyoj [2] kabi jiddiy muammolarga duch kelmoqda. Mikrobiologik vositalar, ayniqsa Bacillus subtilis, Azotobacter chroococcum kabi oʻsimliklarning oʻsishini ragʻbatlantiruvchi bakteriyalarga asoslangan hosildorlik va chidamlilikni oshirish uchun barqaror yondashuv sifatida qaralmoqda [3]. Qishloq xo‘jaligi sohasida kimyoviy o‘g‘itlardan foydalanish ko‘paydi, bu bozor narxining oshishiga va atrof-muhit, inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Mikrobiologik vositalar barqaror qishloq xo‘jaligi uchun azotdan foydalanishni yaxshilaydi. Mikrobiologik vositalarni qo‘llash an’anaviy dehqonchilik usullari bilan bog‘liq ekologik ta’sirlarni yumshatish yo‘lini taklif qiladigan ekologik jihatdan ongli qishloq xo‘jaligi amaliyotiga o‘tishni anglatadi. Bacillus subtilisning tuproqdagi organik fosfor birikmalarini oʻsimliklar oʻzlashtirishi mumkin boʻlgan shaklga aylantiradi. Bu ildizlarning rivojlanishini va oʻsimlikning umumiy oʻsishini tezlashtiradi. Oʻsimliklarni patogen kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlardan masalan, fungitsid taʼsirdan himoya qiladi. Oʻsimliklarning immunitetini oshirib, ularni kasalliklar va stress qurgʻoqchilik, shoʻrlanish sharoitlariga chidamli qiladi. Bacillus subtilis o‘simliklar o‘sishini rag‘batlantiruvchi va tizimli qarshilikni kuchaytirish qobiliyati tufayli bionazorat agenti hisoblanadi. Bacillus subtilis o‘simliklarning o‘sishiga yordam beradigan asosiy mexanizmlardan biri fosforni eritishdir. Bacillus subtilisning fosfatni eritish qobiliyati o‘simliklarning oziqlanishini yaxshilashga sezilarli hissa qo‘shadi, ayniqsa fosfor mavjudligi cheklangan tuproqlarda. Shuningdek, u patogen mikroorganizmlarga, bir qator mikroblarga qarshi birikmalarni sintez qiladi. Bacillus subtilis o‘simlikdagi ozuqa moddalarining so‘rilishini oshirish orqali bioo‘g‘it vazifasini bajaradi. Azotobacter chroococcum erkin yashovchi azotni biriktiruvchi bakteriya, o‘simliklarning o‘sishi va tuproq unumdorligini yaxshilash uchun ishlatiladi. Azotobakter chroococcum oʻsimliklarning oʻsishi va rivojlanishini tartibga solishda muhim rol oʻynaydigan indol-3-sirka kislotasi kabi fitogormonlarni ham ishlab chiqaradi. Azotobakter chroococcum tomonidan indol-3-sirka kislotasi ishlab chiqarilishi hujayralar bo‘linishini, ildiz rivojlanishini va o‘simliklarning umumiy o‘sishini rag‘batlantiradi, bu esa hosildorlikning oshishiga olib keladi. Azotobakter chroococcum fosfatni eritib, tuproqdagi ozuqa moddalarining mavjudligini va o‘simliklarning oziqlanishini yaxshilaydi [4]. 509 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya O‘simliklarni Bacillus subtilis va Azotobacter chroococcum bilan birgalikda qo‘llash bu ikki foydali bakteriyalarning qo‘shimcha ta’sir mexanizmlaridan foydalangan holda sinergik ta’sirga olib kelishi mumkin. Bacillus subtilis va Azotobacter chroococcum inokulyatsiya qilingan oʻsimliklarda ildizlarning yon ildizlarini koʻpaytiradi, bu esa suv va ozuqa moddalarining yaxshi soʻrilishiga olib keladi. Azotobacter chroococcum azotni, Bacillus subtilis esa fosforni taʼminlab, oʻsimliklarning mineral moddalar bilan taʼminlanishini oshiradi. Tadqiqotlarda ekinlarning hosildorligi 15-30% ga oshgani qayd etilgan. Bacillus subtilis patogenlarga, Azotobacter esa oʻsimliklarning stressga chidamliligini oshiradi. Tuproq pH 4.5-8.5 oraligʻida va namligi bakteriyalarning faolligi uchun muhim. Kimyoviy oʻgʻitlar va pestitsidlarni haddan tashqari ishlatish bakteriyalarni zaiflashtirishi mumkin. Bacillus subtilis va Azotobacter chroococcumni birgalikda ishlatish samaradorlikni 2-3 barobar oshiradi. Bu bakteriyalar organik qishloq xoʻjaligida, qimmatli kimyoviy oʻgʻitlarni kamaytirishda va barqaror hosildorlikka erishishda muhim rol oʻynaydi [5]. Mikrobial emlash vositalari o‘simliklarga turli usullardan foydalangan holda qo‘llanilishi mumkin, ularning har biri o‘zining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Urug‘larni ekish samaradorligi bakteriyalarning