SUDON O’TI “CHIMBAYSKAYA 8” NAVINING URUG’LARINI UNUVCHANLIGIGA EKISH SXEMASI VA BIOSTIMULYATORLAR ME’YORINING TA’SIRI

Аннотация

In this article, it was proved in an experiment that the application of the Geogumat biostimulant at a rate of 1.2 l per hectare gave a positive result compared to another standard on the formation of additional stems of the Sudanese grass variety Chinbayskaya-8. The application of the Fertilife biostimulant at a rate of 0.7 l per hectare, taken as a standard, gave a positive result in the experiments. Keywords: Sudanese grass, biostimulant, standard, standard, stem. Kirish. O‘zbekiston Respublikasining Prezidentining 2022 yil 8 fevraldagi PQ- 120-son “O‘zbekiston Respublikasida chorvachilik sohasi va uning tarmoqlarini 469 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya rivojlantirish bo‘yicha 2022 — 2026 yillarga mo‘ljallangan dastur” qarorida chorva mollari bosh sonini ko‘paytirish, mahsuldorligini oshirish va ozuqa ba’zasini mustahkamlashga katta e’tibor qaratilgan. Bunda ayniqsa ozuqa bazasini mustahkamlashda ozuqabop ekinlar navlarini to‘g‘ri tanlab ekish, birlamchi urug‘chilik ishlarini talab darajasida olib borish bo‘yicha alohida topshiriqlar ko‘rsatib o‘tilgan. [1] Jo‘xorining S. almum Parodi ko‘p yillik yem-xashak ekini bo‘lib, qo‘ng‘irboshsimonlar (Roaseae ili Gramineae Juss) oilasiga va Sorghum Pers.avlodiga kiradi [3]. O'tsimon jo'xorining asosiy to'g'ridan-to'g'ri yo‘nalishi yirik va mayda chorva mollari uchun ozuqa bazasi hisoblanadi. Em-xashak jo'xori suvli yashil, vitaminlarga boy. Jo'xori donasi qattiq qobiq bilan o'ralgan, shuning uchun oziqlantirishdan oldin donni bug'lash yoki maydalash kerak. Oziqlanish ratsioni muvozanatli bo'lishi uchun o'tli jo'xori miqdori hayvonlarning umumiy iste'moli miqdorining 35% dan oshmasligi kerak, sababi don tarkibida taninning ko'pligi iste'mol qilingan ozuqaning hazm bo'lishini buzadi [2]. O'tsimon turlar o'sish bosqichida o‘riladi, chorva hayvonlari uchun ajoyib yashil massa hosil qiladi. Bunday holda, o'simlik o‘rilgandan keyin juda tez o'sadi. Qulay sharoitlarda, to'g'ri sug'orish va belgilangan muddatlarga rioya qilgan holda, mavsumda 3-4 tagacha o't olish mumkin [4]. O‘tsimon jo'xori ozuqa maqsadlarida keng qo'llaniladi. U suvli yadroga ega va ozuqaviy moddalarga boy. Jo'xori donalari qattiq qobiqqa ega bo'lganligi sababli, chorva mollarini boqishdan oldin ularni yoğurma kerak. Qobiqda tanin mavjud. Shuning uchun hayvonlarning ratsionida jo'xori 30% gacha cheklanishi kerak. Zamonaviy gibrid turlarda bu juda kam. Shuning uchun ular ozuqa sifatida foydalanish uchun ko'proq mos keladi. [5]. Jo‘xoridan olingan yem-xashak kavsh qaytaruvchi hayvonlar mazza qiladigan qimmatli ozuqa hisoblanadi. Joʻxori qurgʻoqchilikka chidamli boʻlib, yuqori harorat yoki quruq sharoitlar tufayli makkajoʻxori yetishtirib boʻlmaydigan joyda oʻsadi [6]. Yem-xashak sifatida ishlatiladigan jo'xori quyidagi turlarga bo'linishi mumkin: (1) don jo'xori, (2) shirin jo'xori, (3) Sudan o'ti va (4) Kolumb o'ti (Sorghum almum Parodi) [7] Tajriba o’tkazish uslubu va maydoni. Tajribalar 2023 yilda “Nurulla Safarboy” tajriba xo’jaligida dala tajriba maydonining o’rta qumoqli, o’tloqi alluvial tuproqlari sharoitida va Xorazm viloyati KRASS Agromaslaxat laboratoriyasida olib borildi. 470 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya Tajriba 15 variantli 4 takrorlanishda olib borilgan bo’lib, har bir paykalning maydoni 28 m2 ni tashkil qilgan. Umumiy tajribo olib borilgan maydon 0.2 ga ni tashkil qildi. Jo’xori urug’lari ekishdan oldin geogumat biostimulyatorining 1.0, 1.2, 1.4 l/t va fertilayf biostimulyatorining 0.7 l/t urug’larga ishlov berilgan. Tajribaning maqsad va vazifalaridan kelib chiqib, jo’xorining dualet navining kuzatuv ishlari va biometerik ko’rsatgichlar olib borildi. Geogumat biostimulatori – bu o'simliklarning o'sishini va rivojlanishini rag'batlantirish uchun mo'ljallangan tabiiy modda. U asosan gumus va biologik faol moddalar asosida yaratilgan. Fertilayf biostimulatori – bu o'simliklarning o'sishini rag'batlantirish va ularning sog'lig'ini yaxshilash maqsadida ishlab chiqilgan organik biostimulator. U o'simliklarning rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi va tuproq unumdorligini oshirishga yordam beradi. Tajriba natijalari. Sudan o‘ti bir yillik qo‘ng‘irbosh o‘t, qurg‘oqchilikka chidamli, yuqori to‘yimli, chorva mollari tomonidan to‘la yeyiladigan o‘t. Sudan o‘ti ko‘kat, pichan silos, senaj 3333 uchun yetishtiriladigan yem xashak ekini bo’lib bir mavsumda bir necha marta yashil massa hosili olinadi. Har o’rimdan keyin qo’shimcha poyalarning hosil bo’lishi ortib borganligi sababli boshqa yem xashak ekinlaridan farq qiladi. 70x20 ekish sxemasidagi birinchi o’rimdan keyin nazorat variantida qo’shimcha poyalar soni 5.1 donani tashkil qiladi. Fertilayf biostimulyatorini gektariga 0.7l me’yorda qo’llagan variantda qo’shimcha poyalar soni 7.2 dona bo’lib nazorat variantiga nisbatan2.1 donaga ko’p hosil qilgan. G