AEGILOPS L. TURKUMI VAKILLARI URUGʻLARINING UNISHIGA HARORATNING TA’SIRINI OʻRGANISH

Аннотация

В статье изучен произрастаемость в различных тепловых диапазонах семян некоторых видов, входящих в семейство Aegilops L. (Қасмалдоқ) как: Aegilops trinucalis L., Aegilops cylindrica Host., Aegilops tauschii Coss., Aegilops crassa Boiss. У изученных видов для произрастания семян в низкой температуре (5оС) потребовалось много времени. при высокой температуре (35 оС) для произрастания семян потребовалась высокая влажность и при том тоже потребовалось много времени. в результате удалось определить, что оптимальной температурой для произрастания семян указанных видов является 20 -25 градусов. Ключевые слова: Aegilops trinucalis L., Aegilops cylindrica Host., Aegilops tauschii Coss., Aegilops crassa Boiss., семя, произрастение семян. Annotation. Some species belonging to the family Aegilops L. (Qasmaldoq) are mentioned in the article: Aegilops trinucalis L., Aegilops cylindrica Host., Aegilops tauschii Coss., Aegilops crassa Boiss. The germination of seeds of different species in different temperature ranges was studied. The studied species required a long time for seed development at low temperatures (5oC). At high temperatures (35 oC), high 465 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya humidity was required for seed germination, and even in this temperature range, it took slightly longer for seeds to develop. The optimum temperature for seed germination was found to be 20-25 oC. Keywords: Aegilops trinucalis L., Aegilops cylindrica Host., Aegilops tauschii Coss., Aegilops crassa Boiss., seed, seed germination. Poaceae (bugʻdoydoshlar) oilasi vakillarining urugʻ unuvchanligiga, ularning tinim davriga haroratning ta’sirini Н.С.Чистякова (2009), О.Н Дуброва (2017), М.С. Баженов (2011) o‘rgangan [1,2,3]. Biz tadqiqotlarimiz davomida Aegilops L. turkumi vakillari urugʻlari unib chiqishiga haroratning ta’sirini oʻrganib chiqdik. 4-5 oy saqlangan urugʻlar bir oy davomida 5, 10, 20, 25, 30, 350 С da urugʻlar unuvchanligi aniqlandi. Tadqiqtlar shuni koʻrsatdiki ushbu turlar keng harorat diapazonida (50-350С) unib chiqishga qodir. Faqat oʻrganilgan haroratda Aegilops L. turkumi vakillarining unib chiqishi havo haroratiga qarab turli vaqtlarda amalga oshdi. А. tauschii 5 0С harorat ta’sirida 17,2 soat boʻkish jarayoni uchun, 150 soat esa aktivlanish bosqichiga sarflandi. 10 0С harorat diapazonida boʻkish jarayoni uchun 14,5 soat, aktivlanish jarayoni uchun 71,2 soat, 20 0С haroratda 11,2 soat boʻkish jarayoniga sarflandi, 26,5 soat davomida aktivlanish jarayoni kuzatildi. 25 0С ҳарорат harorat diapazonida 9,5 soat boʻkish jarayoni uchun, 12 soat aktivlanish uchun sarflandi. 30 0С haroratda A. tauschii urugʻlarining boʻkish jarayoniga 4,2 soat, aktivlanish jarayoni uchun esa 14,1soat sarflandi. 35 0С haroratda turning boʻkish jarayoni 6,8 soat, aktivlanishi esa 18,1 soat vaqt davomida amalga oshdi. A. cylindrica da 5 0С harorat diapazonida boʻkish jarayoni uchun 22,2 soat, aktivlanish bosqichi esa 107,5 soatda amalga oshdi. 100С haroratda esa 17 soat boʻkish jarayoniga, aktivlanish uchun esa 65,1 soat vaqt sarflandi. 20 0С haroratda 13,2 soat boʻkish jarayoni uchun, 23,1 soat aktivlanish jarayoniga sarflandi. 25 0С harorat diapazonida boʻkish jarayoniga 10,2 soat, 12,5 soat aktivlanish jarayoni roʻy berdi. 30 0С harorat diapazonida mazkur tur urugʻlarining boʻkish bosqichi uchun 3 soat, aktivlanish jarayoniga 10,2 soat vaqt sarflandi. 35 0С haroratda turning boʻkish jarayoni 5,5 soat, aktivlanishi esa 19,3 soat vaqt davomida amalga oshdi. A. crassa da 5 0С harorat ta'sirida 21,5 soat boʻkish bosqichi uchun, 174 soat aktivlanish jarayoni uchun vaqt sarflandi. 10 0С harorat diapazonida boʻkish jarayoniga 16,3 soat, aktivlanish bosqichiga esa 83,1 soat, 20 0С harorat diapazonida boʻkish bosqichiga 14,3 soat, aktivlanishga 32,2 soat vaqt sarflandi. 25 0С haroratda esa 12,1 466 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya soat boʻkish jarayoniga, 25,3 soat aktivlanish uchun sarflandi. 30 0С haroratda esa boʻkish jarayoni uchun 5,4 soat, aktivlanish jarayoniga 15,1 soat davom etdi. 35 0С haroratda turning boʻkish jarayoni 5,2 soat, aktivlanishi esa soat vaqt davomida amalga oshdi. A. triuncialis 5 0С harorat ta'sirida 16,1 soat boʻkish jarayoni uchun, 100,1 soat esa aktivlanish bosqichiga sarflandi. 10 0С harorat diapazonida boʻkish jarayoni uchun 12,3 soat, aktivlanish jarayoni uchun 61,5 soat, 20 0С haroratda 10,1 soat boʻkish jarayoniga sarflandi, 23,5 soat davomida aktivlanish jarayoni kuzatildi. 25 0С harorat diapazonida 8,2 soat boʻkish jarayoni uchun, 15,3 soat aktivlanish uchun sarflandi. 30 0С haroratda A. tauschii urugʻlarining boʻkish jarayoniga 3,3 soat, aktivlanish jarayoni uchun esa 14,1soat sarflandi. 350С haroratda turning boʻkish jarayoni 5,5 soat, aktivlanishi esa 20,3 soat vaqt davomida amalga oshdi. 1-jadval Aegilops L. turkumi vakillarini