Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
QISHLOQ XO‘JALIK CHIQINDILARIDAN MAXSUS KOMPOSTLASH ORQALI BIOGUMUS TAYYORLASH
ORQALI BIOGUMUS TAYYORLASH · O. Egamberdiev · R. Yusupova · S. Bekberganov.
Журнал универсальных научных исследований · 2026
Аннотация
This article describes the technology of producing biohumus through the composting of agricultural waste. The composition of biohumus, its production stages, its role in improving soil fertility, and its environmental importance are analyzed. Its practical value in agriculture is also highlighted Keywords: biohumus, composting, agricultural waste, organic fertilizer, soil fertility, vermicompost, ecological farming Bugungi kunda zamonaviy dehqonchilik yuritishdagi asosiy muammolardan biri - bu tuproq unumdorligini qayta tiklash, yani, tuproq-o‘simlik tizimida oziqa elementlar etishmovchiligining oldini olish. 432 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya Barchaga ma’lumki, tuproqning potensial unumdorligini ta’minlaydigan eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri, bu – tuproqning gumus miqdori. Bu borada organik o‘g‘itlarning qiymati beqiyos bo‘lib, uning tarkibida azot, fosfor, kaliy, kalsiy, magniy va mikroelementlar juda ko‘p bo‘ladi [1], [3]. Tuproqdan o‘simliklar tomonidan o‘zlashtirilib olingan oziqa moddalarning asosiy qismi chorvachilik fermalarida ozuqa mahsulotidan hosil bo‘lgan mahalliy go‘ngga (1-jadval) hamda o‘simlik qoldig‘i sifatidagi chorva to‘shamasiga (2-jadval) aylanadi [3], [5]. Ilmiy manbalarning keltirishicha, chorvachilik fermalaridan olingan organik o‘g‘itlarning to‘liq va sistemali qo‘llanilishi, dehqonchilikda oziq moddalar balansini yaxshilaydi hamda hosildorlik miqdori va sifatini oshiradi. 1-jadval. Go’ngdagi oziq moddalarning o’rtacha miqdori (1 tonna, %) Torfli Arala to‘shamadagi Go‘ngning Qoramo Cho‘ Qo‘y, sh go‘ng tarkibi l chqa echki Ot go‘ng Qoramol ot Suv 77,3 72,4 64,6 71,3 75 77,5 67 Organik modda 20,3 25 31,8 25,4 21 - - Umumiy azot (N) 0,45 0,45 0.83 0,58 0,5 0,6 0,8 Ammoniyli azot (NH ) 0,14 0,2 - 0,19 0,15 0,18 0,28 4 Fosfor (P O 0,23 0,19 0,23 0,28 0,25 0,22 0,25 2 5) Kaliy (K O) 0,5 0,6 0,67 0,63 0,6 0,48 0,53 2 Ushbu 1-jadvaldagi 1-ustun qoramol go‘ngi tarkibini tahlil qiladigan bo‘lsak, 1 tonna massa hisobida Suv - 77.3 %, ya’ni 770 kg; Organik modda - 20.3 %, ya’ni 220 kg; Azot - 0.45 %, ya’ni 4.5 kg; Fosfor - 0.23%, ya’ni 2.3 kg; Kaliy - 0.50%, ya’ni 5 kg.ni tashkil qiladi. Bunday olib qaralganda suv va organik modda juda ko‘p, ammo oziqa moddalar ko‘p emas. Keling endi 2-jadvaldagi o‘simlik to‘shamasidagi oziqa moddalar miqdorini ko‘rib chiqamiz: 433 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya 2-jadval. O’simlik to’shamasidagi oziq moddalarning o’rtacha miqdori (1 tonna, %) P O K O № To‘shama turi N CaO Namligi 2 5 2 1 Kuzgi bug‘doy 0,50 0,20 0,90 0,30 14,3 2 Javdar 0,45 0,26 1,00 0,30 14,3 3 Suli 0,65 0,35 1,60 0,40 14,0 4 Yuqori qatlamdagi torf 0,80 0,10 0,07 0,22 25,0 5 Pastki qatlamdagi torf 2,25 0,30 0,15 3,00 30,0 6 Daraxt barglari 1,10 0,25 0,30 2,00 14,0 7 Qipiqlar 0,20 0,30 0,24 1,08 25,0 Misol tariqasida, yuqoridagi 2-jadvaldagi 1-qator kuzgi bug‘doyning tarkibini tahlil qiladigan bo‘lsak, 1 tonna quruq massa hisobida Azot - 0.5 %, ya’ni 5 kg; Fosfor - 0.20%, ya’ni 2kg; Kaliy - 0.90%, ya’ni 9 kg; Kalsiy - 0.30%, ya’ni 3 kg.ni tashkil qiladi. Bunday olib qaraganda, bular juda katta sonlar emas, ammo dehqonchilik faoliyatida mineral o‘g‘it qo‘llashga qo‘shimcha ulush qo‘shadigan juda ahamiyatli sonlardir. Biogumus - ekologik toza organik o‘g‘it hisoblanib, gumus va organik moddalarga boy chirindi moddasi hisoblanadi. Biogumus o‘simlik, hayvon va oshxona qoldiqlarining makro va mikro organizmlar ta’sirida chirishidan hosil bo‘lgan, to‘q qo‘ng‘ir tusli, komplekslashgan organik moddalar yig‘indisidan tashkil topgan [2]. Biogumus asosan ikki xil: ochiq sharoitda va yopiq sharoitlarda tayyorlanadi. Biogumusni ochiq sharoitda tayyorlashda organik qoldiqlar chuvalchanglar tomonidan ishlov berish orqali ham tayyorlanadi 3-rasm. Organik qoldiqlarni maxsus kompostlash Chuvalchanglarni qo‘llash orqali biogumus tayyorlash jarayoni vermikompostlash (vermicomposting) deb ataladi. Biogumus 434 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya chuvalchang ichagidan ajralib chiqqan koprolitlar shaklida namoyon bo‘ladi. U qora sochiluvchan va yoqimli hid taratuvchi, qora yerga o‘xshagan tuproqsimon massadan iborat. Bundan tashqari, ochiq maydonda maxsus kompostlash orqali ham biogumus tayyorlanadi. Ushbu usulda bioo‘g‘it tayyorlash rivojlangan davlatlarda eng keng tarqalgan uslublaridan biri vindrov komposting (windrow composting) deb nomlanadi (3-rasm). Bu intensiv usulda kompost tayyorlash maxsus uskunalarda organik qatorlarga kislorod yoki havo kiritishga asoslanib, bioo‘g‘it tayyorlanadi. Bunday biogumus tayyorlash jarayoni 3 ta fazaga bo‘linib, asosan mezofilik, termofilik bakteriyalar ishtirok etadi. Kompost tayyorlash jarayoni 3-4 oyni talab qilib, asosan aktiv, passiv va yetilish fazalarini o‘z ichiga oladi. Aktiv faza
Доказательный фрагмент
«This article describes the technology of producing biohumus through the composting of agricultural waste.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article describes the technology of producing biohumus through the composting of agricultural waste. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- biohumus, composting, agricultural waste, organic fertilizer, soil, biogumus
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025