ARALASH EKINLAR YETISHTIRISH TEHNOLOGIYASI

Аннотация

Effective use of land resources and ensuring sustainable productivity in agriculture is an pressing problem. Mixed cropping system is the simultaneous cultivation of two or more crop types on one plot. The agrotechnological aspects and economic efficiency of the method of mixed planting of watermelon, tomato and potato varieties on the alluvial soils of the Khorezm oasis meadows were studied. The research used inter cropping types, inter-row, and mixed planting schemes, and studied their growth dynamics, yield levels, and water and nutrient use efficiency. According to the results, the mixed planting system allows for the productive use of land, increasing soil fertility, and increasing pest resistance. Keywords: Mixed crop, variety, watermelon, tomato, potato, seedling, growth, development, productivity. Kirish. Aholining oziq-ovqatga bo‘lgan talabi ortib borayotgan sharoitda, sabzavot va poliz ekinlarining ahamiyati tobora oshmoqda. Xorazm vohasining tabiiy- iqlim sharoiti qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini, xususan, meva-sabzavotchilikni barqaror rivojlantirish imkonini beradi. Biroq, sho‘rlanish, suv tanqisligi kabi muammolar barqaror hosildorlikka ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli, aralash ekinlar tizimi xususan, tarvuz, pomidor, kartoshka va boshqa ekinlarni optimal kombinatsiyalari samarali agrotexnologik yechim sifatida qaralmoqda. Aralash ekin yetishtirish – bu bir maydonda bir vaqtning o‘zida ikki yoki undan ortiq ekinlarni birgalikda yetishtirish va ma’lum bir yer uchastkasidan ko‘proq hosil olishdir. Xorazm vohasida aralash ekin yetishtirish nafaqat ilmiy jihatdan asoslash davr talabi bo‘lgan, muammolar yechimiga xizmat qiladigan dolzarb agrotexnologik yechim bo‘lishi mumkin. Aralash ekin yetishtirish agroekologik yondashuv sifatida yer resurslaridan oqilona foydalanishga, tuproqni muhofaza qilishga va uning hosildorligini uzoq muddat davomida saqlab qolishga xizmat qiladi. Aralash ekinlarni yetishtirishning eng asosiy maqsadi – bu bitta ekin tomonidan foydalanilmaydigan resurslar yoki ekologik jarayonlardan foydalangan holda ma’lum bir yer uchastkasida ko‘proq hosil olishdir. Ikki yoki undan ortiq ekinlar birgalikda ekilganda, ular yorug‘lik, suv va ozuqa moddalari uchun raqobatlashadi yoki yordam beradi. Shuning uchun ular bir-biriga salbiy yoki ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [5]. Aralash ekin yetishtirish ko‘plab afzalliklarga ega. Bu zararkunandalar va kasalliklarning tarqalishini kamaytiradi, shu bilan birga hosildorlikni oshiradi va oziq- ovqat sanoati xavfsizligini ta’minlaydi. Bundan tashqari, dukkaklilar tuproqqa azot 346 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya qo‘shish orqali tuproq unumdorligini oshirishi mumkin. Bu amaliyot tuproq eroziyasining oldini olish va hosildorlikni oshirishga ham yordam beradi [7]. Aralash va oraliq ekinlarni ekishda resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish va hosil barqarorligini oshirish, patogen va zararkunandalarning mumkin bo‘lgan zarari tufayli yo‘qotishlarni kamaytirish maqsadida bir dalada bir vaqtning o‘zida ikki yoki undan ortiq ekin turlari yoki navlarini yetishtirish amalga oshiriladi [3]. Qishloq xoʻjaligida ekinlararo ekish bir sohada bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq hosil yetishtirish, resurslardan foydalanishni optimallashtirish va hosildorlikni oshirishni oʻz ichiga olgan qishloq xoʻjaligi amaliyotidir. Bu usul nafaqat tuproq unumdorligini va ekinlar hosildorligini yaxshilaydi, balki iqtisodiy foyda va ekologik muammolarga chidamlilikni oshiradi. Aralash ekin ekish turli ildiz chuqurligi va ozuqa moddalariga bo‘lgan ehtiyoji bo‘lgan ekinlarni birlashtirib, mavjud resurslardan maksimal darajada foydalanishni ta’minlaydi, bu esa tuproq unumdorligini oshirishga va eroziyaning pasayishiga olib keladi [1]. O‘zaro ekilganda bir-birini to‘ldirish tamoyili ekinlarga yer va resurslardan samaraliroq foydalanishga, raqobatni minimallashtirishga va o‘sishni kuchaytirishga imkon beradi [2]. Ushbu amaliyot, ayniqsa, kontinental iqlim shatoitiga ega hududlarda hosilning nobud bo‘lish xavfini kamaytiradi va shu bilan fermerlar uchun moliyaviy barqarorlikni ta’minlaydi [4]. Aralash ekin ekish kimyoviy moddalarga boʻlgan ehtiyojni kamaytirish va suvdan foydalanish samaradorligini oshirish orqali barqaror qishloq xoʻjaligi amaliyotiga hissa qoʻshadi. Bu uzoq muddatli qishloq xo‘jaligi barqarorligi uchun juda muhim bo‘lgan biologik xilma-xillik va ekologik muvozanatni rag‘batlantiradi [6]. Aralash ekin yetishtirish turli usullarda amalga oshiriladi, har biri maqsad, ekin turlari va iqlim sharoitiga qarab tanlanadi 1-rasm . 347 «EKOLOGIYA VA ATROF MUHIT MUHOFAZASI MUAMMOLARI VA ULARNING INNOVATSION YECHIMLARI» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya 1-rasm. Aralash ekin yetishtirish turlari. Qishloq xoʻjaligida aralash ekinlar yetishtirish oʻtmishda qoʻllanilgan qishloq xoʻjaligi texnikasidir. Ilgari u hech qanday maxsus bilimga ega bo‘lmagan ho