Суйима Ганиева – историк классической литературы

Аннотация

In this article, Professor Suyuma G’aniyeva’s scientific researches in the fields of literature, Orientalism, reference, transcription, and review of texts are discussed. Moreover, scientific results in neo- ethnology, scholars' confessions about the teacher, the way of life and the literary work of Mrs. are reflected. Furthermore, her cooperation with foreign scholars, various articles which were published in foreign journals, as well as being “The Hero of Uzbekistan”for her scientific and literary achievements and worthy of being titles and medals are informed. Keywords and expressionsl:it erature, translation, oriental studies, textology, source study, “Majalis un-nafois” XX аср бошларига келиб адабиётшунослик ўрта мактабда, 1946-1947 йиллар Ўрта Осиё соҳаси янгича шаклда ривож топа бошлади. университетининг тайёрлов бўлимида, 1947- Мумтоз асарларни, хусусан, Алишер Навоий 1952 йиллар университетининг Шарқ факуль- ижодиётини чинакам илмий тадқиқ қилишда тети эрон-афғон филологияси ихтисослиги бў- ўзбек адабиётшунослари эришган муваффақият йича таълим олди. 1953-1956 йилларда Ленин- ғоят ибратлидир. Навоийшунос олимлар ораси- град давлат университети Шарқ факультети да давлатимиз томонидан Абу Райҳон Беруний аспирантурасида ўқиди. 1956 йили “Мажолис номидаги давлат мукофоти, “Эл-юрт ҳурмати” ун-нафоис”нинг III ва IV мажлислари илмий- ва “Буюк хизматлари учун” ордени, “Ўзбекис- танқидий матни ва адабий таҳлили” мавзуида тон қаҳрамони” унвони билан тақдирланган номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. Су- профессор Суйима Ғаниеванинг ўз ўрни бор. йима Ғаниева 1956 йили ЎзР ФА Тил ва ада- Суйима Ғаниева 1932 йили 20 февралда биёт институтида кичик илмий ходим, 1959- Тошкентнинг Сомонбозор (ҳозирги Минор) ма- 1961 йиллар институтнинг илмий котибаси, ҳалласида дунёга келди. 1939-1946 йиллар 5- 1961-99 йиллар мабайнида катта илмий хо- 125 SHARQ M ASH’ALI д им лавозимларида ишлаган. 1970 йилдан тус олган ҳамда навоийшунослик соҳаси ил- Ўзбекистон давлат консерваториясида, 1990 мий-оммавий равишда тадқиқотларнинг муҳим йилдан Тошкент давлат шарқшунослик инс- бўлимига айланган эди. Навоийнинг насрий титутида ишлаб келмоқда. Ҳозирги кунда асарлари, жумладан, “Мажолис ун-нафоис”ни олима Тошкент давлат шарқшунослик инсти- тадқиқ этишга киришган олима асосан қўлёзма тути, Тошкент давлат консерваториясида та- манбаларга асосланиб ўзининг илмий янгили- лабаларга дарс бермоқда. гини кўрсатишга ҳаракат қилади. Адабиёт- С. Ғаниева илмий фаолияти кўп қирралиги шунос Ш. Шукуров С. Ғаниеванинг дастлабки билан ажралади. М. Абдусаматов “Ўзбек шарқ- тадқиқот ишларидан “Алишер Навоий” китоби шунослари” китобида: “Суйима Ғаниева илмий ҳақида ёзади: “Бу асар Навоий ҳақидаги бирин- фаолиятини адабиётшунослик, матншунослик чи монография эмас, албатта. Улуғ шоирнинг ва таржимачилик соҳасида олиб бормоқда”1, - ижоди ва ҳаёт йўли О. Шарофиддинов, Е. Бер- деб қайд этади. Матбуотда эса кўпроқ “таниқли тельс ва С. Айнийларнинг бундан анча илгари навоийшунос олима”2 деб ёзилади. босилган монографияларида маълум даражада Олима илмий фаолиятини адабиётшунос А. атрофлича ёритилгандир. С. Ғаниеванинг кито- Ҳайитметов “шарқшунос ва адабиётшунос оли- би булардан Навоийнинг сермашаққат ҳаёт ма, устоз-муаллим”, И. Ҳаққулов “...XX аср ўз- йўли, изланишлари, адабий-илмий ҳамда дав- бек матншунослиги, навоийшунослиги ва мум- лат арбоби ва жамоатчи сифатидаги фаолияти- нинг оммабоп услубда баён этилиши, янги тоз адабиётимиз матнларини нашр этиш бора- манбалардан фойдаланилганлиги билан ажра- сида амалга оширилган ишларни, бу соҳада либ туради”.4 С. Ғаниева бу китобида Навоий қўлга киритилган ютуқларни Суйима Ғаниева- лирикасини таҳлил этар экан шундай ёзади: нинг номи ва фаолиятисиз тасаввур этиб бўл- “Навоий таъбирича, бутун мавжудот оламида, майди”3, - деб таъкидлайди. ҳамма нарсалар дунёсида, ҳар қандай воқелик С. Ғаниева илмий фаолиятини қайси соҳа- орасида инсон энг азиз, энг қимматли, энг ларда олиб бораётганлигини белгилаш биринчи шарафли, энг муқаддас, ташқи қиёфаси билан навбатда диалектика таълимотининг инсонпар- ҳам, ички дунёси билан ҳам энг гўзалдир...”5. варлик тамойилига ва асосийси ўзбек мадания- С. Ғаниеванинг ушбу тадқиқотида кўтарилган ти ҳамда фанига қўшган ҳиссасини аниқ, тўлиқ масалаларга қатор муносабатлар билдирилган. кўрсатиш орқали амалга оширилади. С. Ғани- Хусусан, тадқиқотчилар “Олима Навоийнинг ева – адабиётшунос, шарқшунос, таржимон, дунёқараши ҳақида ҳам тўхтаб ўтади ва бунда манбашунос ва матншунос олима бўлиб, ўзи- баъзи чекланган томонларни ҳам кўрсатишга нинг илмий фаолиятини асосан, қуйидаги йўна- ҳаракат қилади”, - деб ёзишади.6 лишларда олиб бормоқда: С. Ғаниеванинг бу китоби олиманинг даст- Адабиётшунослик - С. Ғаниева 20 дан ортиқ лабки адабий-илмий қарашларини жамлаган. китоб ва рисолалардан ташқари, тўплам, Баъзи масалалардаги фикрлари кейинчалик ойномаларда 120 дан ортиқ мақолалар ҳамда қайта таҳлил этилган. сўзбошилар, рўзномаларда 300 га яқин мақола С. Ғаниева “Алишер Навоийнинг прозаик ва тақризлар эълон қил