ҲУНАРМАНД АЁЛЛАР ВА ГЕНДЕР ТЕНГЛИК: РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ШАРОИТИДА ИМКОНИЯТЛАРНИ КЕНГАЙТИРИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ

Аннотация

Ҳунарманд аёлларнинг рақамли иқтисодиётдаги имкониятлари, уларнинг иқтисодий фаоллиги ва гендер тенгликни таъминлашга қаратилган рақамли воситалардан фойдаланиш имкониятлари таҳлил қилинади. Шунингдек, рақамли платформа, блокчейн ва электрон тижорат каби замонавий технологияларнинг ҳунарманд аёллар учун яратиб берган имкониятлари ҳамда мазкур жараёнда мавжуд муаммолар ва ечимлар кўриб чиқилади. Калит сўзлар: ҳунарманд аёллар, гендер тенглик, рақамли иқтисодиёт, электрон тижорат, блокчейн, рақамли платформалар. Жаҳон амалиётида аёлларнинг иқтисодий жараёнларда фаол иштирокини таъминлаш, айниқса, маҳаллий ҳунармандчилик каби анъанавий соҳаларда гендер тенгликни мустаҳкамлаш муҳим ижтимоий- иқтисодий вазифалардан бирига айланмоқда. Ўзбекистонда ҳам бу борада қатор ҳуқуқий, институционал ва технологик ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Ушбу мақолада ҳунарманд аёлларнинг рақамли иқтисодиётдаги иштироки ва улар учун яратилаётган имкониятлар илмий таҳлил қилинади. Ҳунармандчилик соҳаси — аёллар бандлигини таъминлашда стратегик йўналишлардан бири ҳисобланади. Зардўзлик, гиламдўзлик, кулолчилик, тўқимачилик, заргарлик каби йўналишлардаги фаолият нафақат миллий анъаналарни сақлаб қолиш, балки аёлларнинг молиявий мустақиллигини таъминлашда ҳам муҳимдир. Бироқ аёллар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотларни тижоратлаштириш, брендинг ва электрон савдо жараёнларида етарли иштирок этмаслиги уларнинг салоҳияти тўлиқ рўёбга чиқмаслигини кўрсатади. Маҳаллий ва халқаро электрон тижорат платформалари (масалан, Etsy, Amazon Handmade, UzCraft.uz) ҳунарманд аёлларга ўз маҳсулотларини бозорга чиқариш, янги мижозларга эришиш ва даромад манбаларини диверсификация қилиш имконини яратади. Ҳар бир маҳсулотга бириктирилган QR-код орқали 14 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference истеъмолчи ҳунарманд ҳақидаги маълумотни, ишлаб чиқариш жойи ва технологиясини, маҳсулот таркибини текшириши мумкин. Бу усул аёллар маҳсулотининг шаффофлигини оширади ва қалбаки маҳсулотлардан фарқлаш имконини беради. Блокчейн технологияси орқали маҳсулотларнинг асллиги, муаллифлик ҳуқуқи ва ишлаб чиқариш жараёнининг изчиллиги рақамли платформада сақланади. Бу ҳунарманд аёлларнинг меҳнати ва ижодий ишланмалари қонуний ҳимоя остида бўлишини таъминлайди. Рақамли иқтисодиёт-аёллар ва эркаклар ўртасидаги имкониятлар тенглигини таъминлашда самарали восита ҳисобланади. Аёллар учун қулай бўлган онлайн-ўқув курслари, молиявий саводхонлик тренинглари, рақамли савдо кўникмаларини оширишга қаратилган дастурлар уларни рақамли муҳитга интеграциялаш имконини яратади. Рақамли инфратузилма орқали масофавий ишлаш ва хонадонда туриб маҳсулот сотиш имконияти - ҳунарманд аёллар учун катта устунликдир. Etsy Women Initiative: Халқаро маркетплейс орқали аёллар маҳсулотини глобал бозорга чиқариш; India E-Choupal: Қишлоқ аёллари учун рақамли савдо нуқталари ва электрон ахборот марказлари; SheTrades (ITC): Аёл тадбиркорларни халқаро савдога жалб қилиш платформаси. “Ҳунарманд” уюшмаси ташаббуси билан аёлларга мўлжалланган кўргазмалар, грантлар, танловлар ташкил этилмоқда; Туризм ва ҳунармандчиликни боғловчи лойиҳаларда аёл ҳунармандлар учун алоҳида стенд ва брендлаш имкониятлари яратилмоқда. Хулоса ва таклифлар Ҳунарманд аёлларнинг рақамли иқтисодиётдаги иштироки - нафақат гендер тенгликни таъминлаш, балки маҳаллий иқтисодиётни ривожлантиришда ҳам стратегик аҳамиятга эга. Қуйидаги таклифлар ушбу жараённи янада самарали ташкил этишга ёрдам беради: Аёл ҳунармандлар учун махсус рақамли платформалар яратиш; Рақамли савдо, QR-код ва блокчейн технологиялари бўйича ўқув курслари ташкил этиш; Давлат грант ва субсидиялар дастурларида аёлларга алоҳида устуворлик бериш; 15 DEVELOPMENT AND INNOVATIONS IN SCIENCE International scientific-online conference Халқаро лойиҳалар билан интеграциялаш орқали аёллар маҳсулотларини экспортбоп брендга айлантириш. Адабиётлар рўйхати: 1.Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022–2026 йилларга мўлжалланган тараққиёт стратегияси. – lex.uz (https://lex.uz/) 2. UN Women (2021). Digital Inclusion of Rural Women. – New York. 3.World Bank (2020). Women and E-Commerce in Emerging Economies. – Washington, D.C. 4.Mahmudova N. (2023). “Qishloq hududidagi ayollarning elektron tijoratdagi ishtiroki” // Iqtisod va jamiyat журнали. 5.ITC (2022). SheTrades: E-commerce and Gender Empowerment. 16